เด็กทารกท้องอืด วิธีแก้มีอะไรบ้าง พร้อมวิธีป้องกัน

สรุป

• ทารกท้องอืดเป็นอาการพบบ่อยในทารก เกิดจากการกลืนลมเข้าไปขณะดูดนมหรือร้องไห้ ร่วมกับระบบย่อยอาหารและระบบประสาทลำไส้ของลูกที่ยังพัฒนาไม่สมบูรณ์ จึงทำให้ลมในท้องระบายออกได้ช้ากว่าผู้ใหญ่ค่ะ
• คุณแม่สังเกตอาการทารกท้องอืดได้จากการที่ลูกงอแงผิดปกติหลังกินนม หน้าท้องตึงและแข็ง ขางอเข้าหาท้อง ผายลมหรือเรอบ่อย หลับไม่สนิท และอาจมีหลังโก่งหรือกำมือแน่น ⁴
• วิธีแก้ทารกท้องอืดที่ทำได้เองที่บ้าน ได้แก่ การนวดท้องเป็นวงกลม การทำท่าปั่นจักรยานเพื่อไล่ลม การจับเรอบ่อย ๆ ทั้งระหว่างและหลังให้นม รวมถึงปรับท่าให้นมให้ศีรษะลูกสูงกว่าท้องเล็กน้อย ^3,5,7
• หากลูกมีไข้สูงเกิน 38 องศาเซลเซียส อาเจียนรุนแรง อุจจาระเป็นเลือดหรือสีดำ น้ำหนักไม่ขึ้น หรือร้องไห้แบบปลอบไม่หยุด ควรพาลูกไปพบแพทย์ทันทีเพื่อตรวจหาสาเหตุนะคะ ^5,6

เลือกอ่านตามหัวข้อ

• อาการทารกท้องอืด สังเกตอย่างไรว่าลูกไม่สบายท้อง
• ทารกท้องอืดเกิดจากอะไร สาเหตุที่คุณแม่ควรรู้
• วิธีแก้ทารกท้องอืด ไล่ลมในท้องให้ลูกสบายตัว
• ท่าจับลูกเรอ วิธีไล่ลมและรับมืออาการท้องอืด
• สัญญาณอันตราย อาการทารกท้องอืดแบบไหนที่ต้องรีบไปพบแพทย์
• ปัญหาที่คุณแม่เจอเมื่อลูกท้องอืด ปวดท้อง

อาการทารกท้องอืด สังเกตอย่างไรว่าลูกไม่สบายท้อง

คุณแม่หลายท่านคงเคยสังเกตว่าหลังให้นมเสร็จ ลูกน้อยมีอาการบางอย่างผิดไปจากปกติ โดยเฉพาะอาการร้องไห้งอแงไม่หยุด การร้องไห้ของลูกมักเป็นสัญญาณว่าลูกกำลังไม่สบายตัวบางอย่าง ตามข้อมูลจากบริการสุขภาพแห่งชาติ สหราชอาณาจักร (NHS) และ Cleveland Clinic ระบุอาการที่คุณแม่อาจพบเห็นได้บ่อยเมื่อลูกท้องอืด ได้แก่

อาการทางร่างกาย:

• ลูกกำมือแน่น ⁴
• หน้าแดง หรือใบหน้าแดงผิดปกติ ⁶
• หลังโก่ง หรือดิ้นไปมา ⁶
• งอขาเข้าหาท้อง งอขาเข้าหาอก เพื่อพยายามขับลม ⁵

ระบบทางเดินอาหาร:

• ท้องร้องโครกคราก หรือผายลมบ่อย ⁴
• เมื่อสัมผัสหน้าท้อง จะรู้สึกได้ว่าหน้าท้องแข็งและบวมกว่าปกติ ⁶

อารมณ์และการใช้ชีวิตประจำวัน:

• ลูกจะดูงอแงเป็นพิเศษ และทำหน้านิ่วแสดงความไม่สบายตัว ⁵
• กินนมและนอนหลับได้น้อยลงกว่าปกติ ⁵

อาการเหล่านี้พบได้ค่อนข้างบ่อยในทารกอายุไม่เกิน 16 สัปดาห์แรก ดังนั้นคุณแม่ไม่ต้องตกใจมากนะคะ ⁷ แต่หากอาการรุนแรงหรือยาวนานผิดปกติ การปรึกษากุมารแพทย์ก็เป็นทางเลือกที่ปลอดภัยที่สุดค่ะ

ทารกท้องอืดเกิดจากอะไร สาเหตุที่คุณแม่ควรรู้

อาการทารกท้องอืดเกิดได้จากหลายสาเหตุ ส่วนใหญ่เกี่ยวข้องกับการที่ระบบทางเดินอาหารของลูกยังพัฒนาไม่เต็มที่ ทำให้ลมในท้องระบายออกได้ช้ากว่าผู้ใหญ่ค่ะ

1. ระบบย่อยอาหารของลูกยังพัฒนาไม่สมบูรณ์

ทารกแรกเกิดมีระบบย่อยอาหารที่ยังพัฒนาไม่เต็มที่ โดยเฉพาะระบบประสาทในลำไส้ของทารกแรกเกิดยังพัฒนาไม่สมบูรณ์ ส่งผลต่อการบีบตัวของลำไส้ตามธรรมชาติ ¹ นั่นจึงเป็นเหตุผลที่ลำไส้ของลูกไม่สามารถเคลื่อนตัวระบายลมออกได้อย่างมีประสิทธิภาพเหมือนผู้ใหญ่

2. ลูกกลืนลมเข้าไประหว่างดูดนมหรือร้องไห้

หนึ่งในสาเหตุที่พบได้บ่อยที่สุดของอาการทารกท้องอืด ก็คือทารกอาจกลืนลมเข้าไปขณะดูดนม ร้องไห้ หรือดูดจุกหลอก ⁵ สังเกตได้ว่าเด็กที่ดูดนมเร็ว ดูดนมในท่าที่ไม่เหมาะสม หรือดูดจากจุกนมที่ไหลเร็วเกินไป มักจะมีลมในท้องสะสมมากกว่าปกติค่ะ

3. ภาวะแหวะนมหรือกรดไหลย้อน

ภาวะแหวะนม (reflux) เป็นอีกหนึ่งสาเหตุที่ทำให้ลูกรู้สึกไม่สบายท้องค่ะ เมื่อนมที่ลูกกินเข้าไปย้อนกลับขึ้นมาที่หลอดอาหาร อาจทำให้ลูกแสบท้องและงอแงได้ ⁶ สามารถอ่านเพิ่มเติมเกี่ยวกับวิธีรับมือเมื่อลูกมีอาการ ซึ่งเป็นอีกหนึ่งปัญหาที่อาจเกิดควบคู่ได้นะคะ

4. ภาวะแพ้อาหารหรือแพ้นมวัว

ภาวะแพ้อาหาร โดยเฉพาะภาวะแพ้นมวัว อาจทำให้ลูกมีอาการท้องอืด งอแง และดูไม่สบายตัวได้ ⁶ หากคุณแม่สังเกตว่าลูกมีผื่นแดงร่วมด้วย หรืออาเจียนหลังกินนมเป็นประจำ แนะนำให้ปรึกษากุมารแพทย์เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริงนะคะ

5. การไหลเวียนจุลินทรีย์ในลำไส้ของลูก

นมแม่ยังมีบทบาทสำคัญในการช่วยสร้างจุลินทรีย์ที่ดีในลำไส้ของลูก ซึ่งเป็นพื้นฐานสำคัญของระบบย่อยที่แข็งแรง ² นอกจากนี้ในนมแม่ยังมีสารสำคัญอย่าง EGF (Epidermal Growth Factor) ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการช่วยให้เซลล์ในลำไส้ของลูกเจริญเติบโตและซ่อมแซมตัวเองได้ดีขึ้นค่ะ ¹

วิธีแก้ทารกท้องอืด ไล่ลมในท้องให้ลูกสบายตัว

หลายคืนที่คุณแม่ต้องอุ้มลูกไปมาเพราะลูกร้องไห้ไม่หยุดจากลมในท้อง ทั้งที่ตัวเองก็เพลียมาทั้งวันแล้ว ข่าวดีก็คือมีวิธีรับมือเบื้องต้นที่คุณแม่สามารถทำได้เองที่บ้าน และมีงานวิจัยรองรับว่ามีส่วนช่วยลูกได้จริงค่ะ โดยงานวิจัยจาก Cochrane ปี 2022 พบว่าการนวดและสัมผัสเบา ๆ มีส่วนช่วยลดเวลาร้องไห้ของทารกเฉลี่ยประมาณ 1 ชั่วโมง 12 นาทีต่อวัน ⁷ ซึ่งเป็นตัวเลขที่น่าสนใจสำหรับคุณแม่ที่กำลังหาทางช่วยลูกอยู่ ดังนี้

1. นวดท้องลูกเบา ๆ เป็นวงกลม

การนวดท้องของลูกเบา ๆ เป็นวงกลม เป็นวิธีรับมือเบื้องต้นที่ปลอดภัยและทำได้ง่าย ๆ ที่บ้านค่ะ การสัมผัสและนวดเบา ๆ มีส่วนช่วยให้ลูกหลับได้นานขึ้นด้วย ⁷ คุณแม่อาจใช้น้ำมันสำหรับเด็กเล็กเพื่อให้สัมผัสได้ราบรื่นขึ้น แต่ระวังอย่ากดหนักจนลูกรู้สึกเจ็บ

2. ท่าปั่นจักรยานไล่ลมในท้อง

ท่าปั่นจักรยานเป็นอีกวิธีที่คุณแม่ทำได้ง่าย คือให้ลูกนอนหงาย จับขาทั้งสองข้างหมุนเป็นท่าปั่นจักรยานเบา ๆ วิธีนี้มีส่วนช่วยไล่ลมและบรรเทาอาการในท้องของลูกได้ค่ะ ³ ทำประมาณ 5 ถึง 10 นาที หรือจนกว่าลูกจะดูสบายตัวขึ้น

3. จับเรอบ่อย ๆ ระหว่างและหลังให้นม

การจับเรอบ่อย ๆ ทั้งระหว่างให้นมและหลังให้นม มีส่วนช่วยบรรเทาอาการลมในท้อง ³ สมาคมกุมารแพทย์แห่งอเมริกา (AAP) แนะนำให้พักการให้นมประมาณกึ่งกลางมื้อเพื่อจับเรอครั้งหนึ่ง แล้วจับเรออีกครั้งหลังลูกอิ่ม สำหรับลูกที่ท้องอืดง่ายอาจจับเรอบ่อยขึ้นทุก ๆ 2-3 ออนซ์ (60-90 มล.) ค่ะ ⁹

4. ปรับท่าให้นมให้ศีรษะลูกอยู่สูงกว่าท้อง

การปรับท่าให้นมเป็นพื้นฐานสำคัญที่ช่วยลดลมในท้องของลูก ขณะให้นมควรให้ศีรษะลูกอยู่สูงกว่าท้องเล็กน้อย ⁵ ท่าให้นมที่เหมาะสมจะช่วยให้นมไหลลงสู่กระเพาะอาหารของลูกได้ดี ลดการกลืนลมเข้าไปพร้อมกับนมค่ะ

5. ให้ลูกอยู่ในท่าคว่ำใต้การดูแล (Tummy Time)

การให้ลูกอยู่ในท่าคว่ำ (Tummy time) มีส่วนช่วยให้ลมในท้องเคลื่อนตัวออก พร้อมเสริมสร้างกล้ามเนื้อช่วงบนของลูกไปในตัวค่ะ ³ แต่ต้องทำขณะที่คุณแม่อยู่ดูแลใกล้ ๆ เสมอ และเลือกพื้นที่นุ่ม ๆ ปลอดภัยนะคะ

6. ปลอบลูกด้วยการสัมผัสและโยกเบา ๆ

การสัมผัสตัวกับลูก ก็มีส่วนช่วยให้ลูกสบายตัวขึ้น ⁶ คุณแม่อาจใช้วิธีอุ้มโยกเบา ๆ หรือลูบหลังลูกในช่วงเวลาที่ลูกงอแงมาก วิธีง่าย ๆ เหล่านี้มีส่วนช่วยให้ลูกผ่อนคลายและลมในท้องระบายออกได้ดีขึ้นค่ะ

ท่าจับลูกเรอ วิธีไล่ลมและรับมืออาการท้องอืด

ท่าจับเรอเป็นหนึ่งในวิธีที่ทรงพลังที่สุดในการช่วยลูกขับลมในท้อง คุณแม่หลายท่านอาจเคยลองท่าจับเรอที่คุ้นเคย แต่ในความจริงแล้ว มีหลายท่าที่คุณแม่สามารถเลือกใช้ให้เหมาะกับลูกได้ค่ะ

1. ท่าพาดบ่า (Over the shoulder)

ท่านี้เป็นท่ายอดนิยมที่คุณแม่หลายท่านคุ้นเคย ขั้นตอนคือ อุ้มลูกตั้งตรง ให้ศีรษะอยู่เหนือไหล่ของคุณแม่ ใช้มือข้างหนึ่งประคองหัวลูกให้พอดี แล้วลูบหรือตบหลังลูกเบา ๆ ⁵ ทำประมาณ 5 ถึง 10 นาที หรือจนกว่าลูกจะเรอออกมา ข้อควรระวังคือควรลูบหลังบริเวณกลางหลังของลูก ไม่ใช่บริเวณไหล่ เพราะจะช่วยขับลมออกได้ดีกว่าค่ะ

2. ท่านั่งบนตัก (On the lap)

ท่านี้เหมาะสำหรับลูกที่ดูไม่สบายตัวเมื่ออยู่ในท่าตั้งตรง ขั้นตอนคือ ให้คุณแม่อุ้มลูกมาวางไว้บนตักของคุณแม่ โดยหันหน้าออก ใช้มือข้างหนึ่งประคองบริเวณหน้าอกและคางของลูก โน้มตัวลูกไปข้างหน้าเล็กน้อย แล้วใช้มืออีกข้างลูบหลังลงเบา ๆ ประมาณ 5 ถึง 10 นาที จะมีส่วนช่วยไล่ลมออกได้ค่ะ

3. ท่านอนคว่ำบนตัก (Across the lap)

สำหรับลูกที่ไม่ชอบท่าตั้งตรง คุณแม่อาจลองท่านอนคว่ำบนตัก โดยให้ลูกนอนคว่ำพาดบนตักของคุณแม่ ให้ศีรษะลูกอยู่สูงกว่าหน้าอกเล็กน้อย ประคองหัวลูกให้มั่นคง แล้วลูบหลังเบา ๆ ท่านี้จะอาศัยน้ำหนักของลูกในการช่วยกดให้ลมในท้องเคลื่อนตัวออก ทำให้ลูกสบายตัวขึ้นได้ค่ะ

สัญญาณอันตราย อาการทารกท้องอืดแบบไหนที่ต้องรีบไปพบแพทย์

แม้อาการทารกท้องอืดส่วนใหญ่จะดีขึ้นได้เองตามเวลา แต่มีบางสถานการณ์ที่อาจซ่อนภาวะร้ายแรง คุณแม่จึงควรสังเกตอาการของลูกอย่างใกล้ชิด และพาลูกไปพบแพทย์ทันทีหากเจอสัญญาณเตือนต่อไปนี้

1. มีไข้สูง 38 องศาเซลเซียสขึ้นไป

หากลูกมีไข้สูง 38 องศาเซลเซียสขึ้นไปร่วมกับอาการท้องอืด ควรปรึกษาแพทย์เพื่อหาสาเหตุค่ะ ⁵ คุณแม่สามารถดูข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับเมื่อลูก เพื่อจัดการในเบื้องต้นก่อนพาไปพบแพทย์

2. อาเจียนรุนแรง โดยเฉพาะอาเจียนสีเขียวหรือมีเลือดปน

หากลูกอาเจียนรุนแรงผิดปกติ โดยเฉพาะอาเจียนเป็นสีเขียวหรือมีเลือดปน เป็นสัญญาณอันตรายที่ต้องพบแพทย์ทันที ⁶ อาการนี้อาจบ่งบอกถึงภาวะร้ายแรงในระบบทางเดินอาหารของลูกค่ะ

3. อุจจาระมีเลือดปนหรือมีสีดำ

หากคุณแม่สังเกตว่าอุจจาระของลูกมีเลือดปน หรือมีสีดำผิดปกติ ควรพาลูกไปพบแพทย์โดยเร็วที่สุด ⁵ สีอุจจาระที่ผิดปกติอาจเป็นสัญญาณของภาวะเลือดออกในระบบทางเดินอาหารค่ะ

4. น้ำหนักไม่ขึ้นหรือเติบโตช้ากว่าปกติ

หากลูกน้ำหนักไม่ขึ้นหรือเติบโตช้ากว่าปกติ ควรปรึกษากุมารแพทย์เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริงนะคะ ⁴ เพราะการเจริญเติบโตที่ผิดปกติอาจสะท้อนปัญหาทางสุขภาพอื่น ๆ ที่ซ่อนอยู่

5. ลูกหยุดถ่ายหรือไม่ยอมกินนม

หากลูกหยุดถ่ายเป็นเวลานานผิดปกติ หรือไม่ยอมกินนม เป็นสัญญาณที่ต้องรีบไปพบแพทย์ ⁵ อาการเหล่านี้อาจบ่งบอกถึงภาวะลำไส้อุดตันหรือปัญหาสุขภาพอื่น ๆ ที่ต้องได้รับการวินิจฉัยอย่างเร่งด่วนค่ะ

6. งอแงผิดปกติ ปลอบเท่าไหร่ก็ไม่หยุด

หากลูกงอแงผิดปกติและปลอบเท่าไหร่ก็ไม่หยุด ควรปรึกษาแพทย์เพื่อตรวจสอบสาเหตุ ⁵ โดยเฉพาะหากการร้องไห้แตกต่างจากเสียงร้องปกติของลูก หรือเสียงแหลมแปลก ๆ ไม่เหมือนเดิม ควรพาลูกไปโรงพยาบาลทันทีค่ะ ⁴

7. อาการยังไม่หายหลังลูกอายุ 4 เดือน

แม้อาการทารกท้องอืดส่วนใหญ่จะหายไปเองภายในช่วง 4 เดือนแรก แต่หากอาการของลูกยังไม่ดีขึ้นหลังอายุ 4 เดือน ควรปรึกษากุมารแพทย์เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริงนะคะ ⁴

ปัญหาที่คุณแม่เจอเมื่อลูกท้องอืด ปวดท้อง

นอกจากเรื่องอาการและการดูแลแล้ว คุณแม่หลายท่านยังมีคำถามและความกังวลเกี่ยวกับทารกท้องอืดอีกมากมาย ทีมงานรวบรวมคำถามที่คุณแม่เจอบ่อยมาตอบให้อย่างละเอียดค่ะ

จะรู้ได้อย่างไรว่าลูกขับลมในท้องหมดแล้ว

หากคุณแม่จับเรอแล้วลูกเรอออกมา แสดงว่าลูกขับลมในท้องออกมาแล้วในระดับหนึ่ง แต่ถ้าจับเรอประมาณ 5 นาทีแล้วลูกยังไม่เรอ ให้ลองเปลี่ยนท่าอุ้มเรอ หรือใช้ท่าปั่นจักรยานเพื่อช่วยไล่ลม หากลูกยังไม่เรอ อาจหมายถึงว่าตอนนี้ในท้องไม่มีลมสะสมแล้ว แต่ถ้าลูกยังคงร้องไห้ ท้องแข็ง หรือมีอาการผิดปกติอื่น ๆ ร่วมด้วย ควรพาลูกไปพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยนะคะ

ลูกท้องอืดและงอแงตอนกลางคืน เกิดจากอะไร

หลายครั้งที่คุณแม่สังเกตว่าลูกท้องอืดและงอแงเป็นพิเศษในช่วงตอนกลางคืน นั่นเพราะช่วงที่ลูกนอนนิ่ง ลำไส้จะเคลื่อนไหวน้อยลง ทำให้ลมในท้องระบายออกได้ช้ากว่าตอนกลางวัน นอกจากนี้ความเหนื่อยล้าจากกิจกรรมในวันยังทำให้ลูกอดทนต่อความไม่สบายได้น้อยลงด้วย คุณแม่สามารถช่วยให้ลูกหลับสบายขึ้นได้ด้วยการนวดท้องเบา ๆ หรือทำท่าปั่นจักรยานก่อนนอนนะคะ

ลูกปวดท้องท้องอืด 1 ขวบ ต่างจากทารกแรกเกิดมั้ย

อาการลูกปวดท้องท้องอืด 1 ขวบ อาจมีสาเหตุคล้ายกับทารกได้ค่ะ แต่จะมีสาเหตุเพิ่มเติมที่เกี่ยวข้องกับการรับประทานอาหาร เช่น การกินอาหารในปริมาณมากเกินไป หรือเร็วเกินไป รวมถึงการดื่มเครื่องดื่มที่มีส่วนผสมของแก๊ส และปัญหาเกี่ยวกับสมดุลของจุลินทรีย์ในลำไส้ ภาวะลำไส้แปรปรวน หรือภาวะขาดเอนไซม์ย่อยน้ำตาลในนมก็เป็นปัจจัยที่พบได้ค่ะ ¹⁰ อาการมักจะค่อย ๆ หายไปเองเมื่อลูกอายุ 5 ถึง 6 เดือน ⁷ แต่หากยังไม่ดีขึ้น ควรปรึกษาแพทย์เพื่อหาสาเหตุที่แท้จริงนะคะ

เมื่อทารกท้องอืด ไม่ว่าจะเป็นทารกหรือเด็กโต สิ่งสำคัญที่สุดคือการสังเกตอาการอย่างใกล้ชิดค่ะ แม้อาการส่วนใหญ่มักดีขึ้นได้เองตามเวลา แต่หากอาการไม่ดีขึ้น หรือมีอาการผิดปกติอื่นๆ ร่วมด้วย ควรรีบพาไปพบแพทย์เพื่อรับการวินิจฉัยหาสาเหตุที่แท้จริงและรับการรักษาที่เหมาะสมต่อไป ทั้งนี้ การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ตั้งแต่แรกเกิดเป็นหนึ่งในแนวทางที่องค์การอนามัยโลก (WHO) แนะนำ โดยนมแม่มี โปรตีนในนมแม่บางส่วนได้ถูกย่อยให้มีขนาดเล็กลง จึงจัดเป็นนมที่มีโปรตีนผ่านการย่อยบางส่วน หรือที่เรียกว่า PHP (Partially Hydrolyzed Protein) นอกจากโปรตีน นมแม่ยังมีสารอาหารและสารชีวภาพหลากหลายชนิด เช่น คาร์โบไฮเดรต แคลเซียม รวมถึงแอลฟาแล็ค สฟิงโกไมอีลิน (Alphalac Sphingomyelin) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างปลอกไมอีลินที่ห่อหุ้มเส้นใยประสาท ให้ลูกน้อยสมองไวได้มากกว่าที่แม่คิด

บทความแนะนำสำหรับคุณแม่มือใหม่

• จุกหลอก ดีกับลูกน้อยจริงไหม จุกนมหลอก ข้อดีข้อเสียมีอะไรบ้าง
• ทารกตัวเหลือง เกิดจากอะไร พร้อมวิธีดูแลทารกตัวเหลือง
• สายสะดือทารก สะดือใกล้หลุดเป็นแบบไหน พร้อมวิธีทำความสะอาด
• วิธีห่อตัวทารกที่ถูกต้อง ให้ลูกน้อยสบายตัว เหมือนอยู่ในท้องแม่
• เด็กทารกสะอึก เกิดจากอะไร วิธีไหนที่ช่วยบรรเทาอาการลูกสะอึก