ลักษณะอุจจาระทารกท้องเสีย วิธีดูแลเด็กท้องเสีย ถ่ายเหลว มีไข้

สรุป

• ลักษณะอุจจาระทารกท้องเสีย คือถ่ายเหลวเป็นน้ำตั้งแต่ 3 ครั้งขึ้นไปต่อวัน ร่วมกับอาการอื่น เช่น งอแง ซึม กินได้น้อย ซึ่งต่างจากทารกถ่ายเหลวตามปกติของทารกที่กินนมแม่
• สาเหตุที่พบบ่อยในเด็กทารกคือการติดเชื้อไวรัสโรต้า โนโรไวรัส แบคทีเรีย แพ้โปรตีนนมวัว แพ้แลคโตส และผลข้างเคียงจากยารักษาโรคอื่น
• การดูแลที่บ้านเน้นป้องกันภาวะขาดน้ำ ให้ดื่มนมแม่ต่อ ให้อาหารอ่อนย่อยง่าย ในกรณีที่แพทย์แนะนำอาจใช้น้ำเกลือแร่สำหรับเด็ก (ORS) ห้ามให้ยาหยุดถ่ายแก่ลูกโดยไม่ปรึกษาแพทย์เด็ดขาด
• สัญญาณอันตรายที่ต้องรีบพาลูกพบแพทย์ทันที ได้แก่ อายุน้อยกว่า 3 เดือนแล้วมีไข้ ภาวะขาดน้ำรุนแรง ถ่ายเป็นมูกเลือด หรือถ่ายเป็นน้ำมากกว่า 10 ครั้งใน 24 ชั่วโมง

เลือกอ่านตามหัวข้อ

• ลักษณะอุจจาระทารกท้องเสีย สังเกตอย่างไรว่าลูกกำลังท้องเสีย?
• เด็กท้องเสียเกิดจากอะไร สาเหตุที่พบบ่อยในทารก
• วิธีดูแลลูกท้องเสียที่บ้าน สิ่งที่ควรทำและไม่ควรทำ
• เมื่อลูกท้องเสีย ควรดูแลเรื่องอาหารและการดื่มนมอย่างไร
• สัญญาณอันตรายเมื่อลูกท้องเสีย ต้องรีบพาไปพบแพทย์ทันที
• วิธีป้องกันทารกท้องเสีย ลดความเสี่ยงในอนาคต

ลักษณะอุจจาระทารกท้องเสีย สังเกตอย่างไรว่าลูกกำลังท้องเสีย?

ก่อนตัดสินว่าลักษณะอุจจาระทารกท้องเสียเป็นแบบไหน คุณแม่ต้องเข้าใจก่อนว่า อุจจาระทารกปกติเป็นอย่างไร เพราะลักษณะที่ดูเหลวอาจไม่ใช่อาการป่วยเสมอไป โดยเฉพาะในทารกที่กินนมแม่ค่ะ

อุจจาระทารกปกติเป็นอย่างไร?

ทารกที่กินนมแม่จะมีอุจจาระสีเหลืองอ่อน เนื้อนุ่ม หรือค่อนข้างเหลว มักมีเม็ดเล็ก ๆ คล้ายเมล็ดผสมในเนื้ออุจจาระ และอาจถ่ายทุกครั้งที่ดูดนม โดยช่วงสัปดาห์แรกของชีวิตอาจถ่ายอย่างน้อย 3 ถึง 4 ครั้งต่อวัน หลังจากนั้นเนื้ออุจจาระจะค่อย ๆ มีลักษณะคล้ายซอสแอปเปิลและคงอยู่จนถึงอายุประมาณ 4 ถึง 6 เดือน ⁶ ในขณะที่ทารกที่ดื่มนมผงทั่วไปมักมีอุจจาระเนื้อแน่นกว่า สีเหลืองอ่อนถึงน้ำตาลอ่อน เทียบความนุ่มได้กับเนยถั่ว ⁴

นอกจากนี้ สีอุจจาระที่ออกเขียวเล็กน้อยก็ถือว่าปกติเช่นกันค่ะ ตราบใดที่ลูกกินได้ดี น้ำหนักขึ้นตามเกณฑ์ และร่าเริง คุณแม่ไม่ต้องกังวลนะคะ ⁴ แต่หากอุจจาระมีสีขาวคล้ายดินเหนียว เหลวเป็นน้ำผสมมูกมาก แห้งเป็นก้อนแข็ง หรือมีสีดำหรือเลือดปน คุณแม่ควรปรึกษาแพทย์เพื่อรับการดูแลที่เหมาะสมค่ะ

ลักษณะอุจจาระทารกท้องเสีย สี เนื้อ และความถี่ที่น่ากังวล

ลักษณะอุจจาระทารกท้องเสีย ที่คุณแม่ควรสังเกตเป็นพิเศษ ได้แก่ การถ่ายเหลวเป็นน้ำ 3 ครั้งขึ้นไปต่อวัน ปริมาณน้ำในอุจจาระมากกว่ากากใย ³ อาการทารกท้องเสียมักมาพร้อมกับการถ่ายที่บ่อยขึ้นจนผ้าอ้อมเอาไม่อยู่ ลักษณะอุจจาระเหลวลื่นจนแทบไม่มีรูปร่างค่ะ

นอกจากความเหลวและความถี่แล้ว ข้อมูลทางการแพทย์ยังจำแนกท้องเสียออกเป็น 3 ประเภทตามอาการ ได้แก่ ท้องเสียเฉียบพลันแบบถ่ายเป็นน้ำซึ่งกินเวลาไม่กี่ชั่วโมงถึงไม่กี่วัน ท้องเสียที่มีเลือดหรือมูกปนซึ่งเรียกว่าโรคบิด และท้องเสียเรื้อรังที่กินเวลานานเกิน 14 วัน ³ คุณแม่ควรเฝ้าดูทั้งจำนวนครั้ง ปริมาณน้ำ และระยะเวลาของอาการค่ะ

ผู้เชี่ยวชาญด้านสุขภาพเด็กยังจัดระดับความรุนแรงตามจำนวนครั้งของการถ่ายเหลวต่อวันเป็น 3 ระดับ ได้แก่ ระดับเล็กน้อย 3 ถึง 5 ครั้ง ระดับปานกลาง 6 ถึง 9 ครั้ง และระดับรุนแรง 10 ครั้งขึ้นไป ⁶ ยิ่งถ่ายบ่อย ความเสี่ยงต่อภาวะขาดน้ำก็ยิ่งสูง คุณแม่จึงควรดูแลอย่างใกล้ชิดค่ะ

ทารกถ่ายเหลว vs ทารกท้องเสีย ต่างกันอย่างไร?

หลายครั้งคุณแม่อาจสับสนระหว่างทารกถ่ายเหลวตามปกติของวัย กับทารกท้องเสียจากโรค จุดต่างที่สังเกตได้คือ ทารกที่ถ่ายเหลวตามวัยปกติจะร่าเริง กินได้ดี น้ำหนักขึ้นตามเกณฑ์ และอุจจาระยังคงสีปกติ (เหลืองอ่อน หรืออาจมีเขียวเล็กน้อย) ⁴ ส่วนทารกที่ท้องเสียจะมีอาการอื่นร่วมด้วยที่ชี้ว่าลูกไม่สบาย เช่น

• ถ่ายเหลวเป็นน้ำมากกว่าเดิมและบ่อยกว่าเดิม
• ปวดท้อง งอแง หรือร้องไห้บ่อยเป็นพัก ๆ
• ดูซึม ไม่ค่อยเล่น กินอาหารหรือนมได้น้อยลง
• มีไข้หรืออาเจียนร่วม

หากลูกมีอาการเหล่านี้ร่วมกัน คุณแม่ควรดูแลใกล้ชิดเป็นพิเศษ และหากอาการไม่ดีขึ้นภายใน 1 ถึง 2 วัน ควรปรึกษาแพทย์ค่ะ

เด็กท้องเสียเกิดจากอะไร? สาเหตุที่พบบ่อยในทารก

เด็กท้องเสียเกิดจากอะไร มักเป็นคำถามแรก ๆ ที่คุณแม่อยากรู้เมื่อลูกเริ่มถ่ายเหลวผิดปกติเลยค่ะ สาเหตุของอาการทารกท้องเสียมีได้หลายอย่าง โดยที่พบบ่อยที่สุดในทารกและเด็กเล็กคือการติดเชื้อไวรัสในระบบทางเดินอาหาร รวมถึงการได้รับเชื้อไวรัสและแบคทีเรียจากการสัมผัสสิ่งปนเปื้อน ^3,6 ข้อมูลทางการแพทย์ยังระบุว่า การติดเชื้อชนิดอื่น เช่น เชื้อปรสิตหรือผลข้างเคียงจากยา ก็เป็นสาเหตุที่พบได้เช่นกันค่ะ ⁶

1. ติดเชื้อไวรัสโรต้า

การติดเชื้อไวรัสโรต้า (Rotavirus) พบได้บ่อยในทารกและเด็กเล็ก ไวรัสเข้าสู่ร่างกายเมื่อลูกเอามือที่ปนเปื้อนเชื้อไวรัสเข้าปาก สัมผัสสิ่งของที่มีเชื้อ หรือกินอาหารที่ปนเปื้อน ⁹ อาการที่พบได้แก่ ถ่ายเป็นน้ำมาก ๆ อาเจียน มีไข้ และปวดท้อง โดยอาการอาเจียนและถ่ายเหลวมักเป็นอยู่ราว 3 ถึง 8 วัน และเสี่ยงต่อภาวะขาดน้ำ ⁹

2. ติดเชื้อโนโรไวรัส

โนโรไวรัส (Norovirus) เป็นไวรัสอีกตัวที่ก่อให้เกิดการอักเสบในระบบทางเดินอาหาร โดยมีความสามารถในการแพร่ระบาดได้ง่ายและรวดเร็ว ผ่านการรับประทานอาหารหรือดื่มน้ำที่ปนเปื้อนเชื้อ หรือสัมผัสกับผู้ป่วย ³ อาการมักเกิดทันทีและรุนแรง ทั้งอาเจียน ถ่ายเหลว ปวดท้อง และอาจมีไข้ต่ำ ๆ ส่วนใหญ่อาการจะค่อย ๆ ทุเลาภายใน 1 ถึง 3 วันค่ะ

3. ติดเชื้อแบคทีเรีย

นอกจากไวรัส การติดเชื้อแบคทีเรียก็เป็นสาเหตุสำคัญ เชื้อที่พบบ่อยได้แก่ เชื้อซัลโมเนลลา (Salmonella) และเชื้ออีโคไล (E. coli) ซึ่งมักปนเปื้อนกับอาหารที่ปรุงไม่สุก เช่น เนื้อสัตว์ดิบ ไข่ดิบ หรือผักผลไม้ที่ล้างไม่สะอาด ³ เมื่อเด็กได้รับเชื้อ จะมีอาการถ่ายเหลวเป็นน้ำ บางครั้งมีมูกหรือเลือดปน ร่วมกับไข้และอาเจียน หากสงสัยว่าลูกติดเชื้อแบคทีเรีย ควรรีบพาไปพบแพทย์เพื่อรับการตรวจวินิจฉัยอย่างถูกต้องค่ะ

4. แพ้โปรตีนนมวัว

ในทารกบางคนอาจเกิดอาการแพ้โปรตีนนมวัว ซึ่งอาจทำให้ถ่ายเหลว มีมูกหรือเลือดปนได้ นอกจากนี้ยังอาจมีอาการอื่น ๆ ร่วมด้วย เช่น หรืออาเจียน ในทารกที่กินนมแม่ก็อาจแพ้โปรตีนนมวัวผ่านน้ำนมแม่จากอาหารที่คุณแม่รับประทานได้ ⁷ หากไม่แน่ใจในอาการที่เกิดขึ้น ควรพาลูกไปพบแพทย์เพื่อรับการดูแลที่เหมาะสมนะคะ

5. แพ้แลคโตส

คือ น้ำตาลที่พบในนม ซึ่งทารกบางคนอาจมีปัญหาในการย่อยน้ำตาลชนิดนี้ เมื่อร่างกายมีเอนไซม์ย่อยแลคโตสน้อยลง แลคโตสที่ย่อยไม่หมดจะทำให้ลูกมีอาการท้องอืด ผายลมบ่อย และถ่ายเหลว อาการแพ้แลคโตสในทารกอาจเกิดขึ้นชั่วคราวหลังลำไส้ติดเชื้อได้ค่ะ ⁸

6. ผลข้างเคียงจากยารักษาโรคอื่น

ยารักษาโรคอื่น เช่น ยาในกลุ่มต้านจุลชีพหรือยาที่แพทย์สั่งเพื่อรักษาภาวะอื่น อาจมีผลข้างเคียงทำให้ลูกถ่ายเหลวร่วมด้วย ⁶ ซึ่งโดยทั่วไปอาการนี้จะดีขึ้นเองเมื่อหยุดยา แต่หากคุณแม่ไม่แน่ใจ ควรปรึกษาแพทย์ที่สั่งยาให้ลูก และไม่ควรหยุดยาเองหรือเปลี่ยนยาโดยไม่ปรึกษาแพทย์นะคะ

วิธีดูแลลูกท้องเสียที่บ้าน สิ่งที่ควรทำและไม่ควรทำ

เมื่อลูกน้อยเริ่มมีอาการท้องเสีย คุณแม่สามารถดูแลเบื้องต้นที่บ้านได้ในกรณีที่อาการยังไม่รุนแรง โดยมีหลักสำคัญ 2 ข้อ ได้แก่ การป้องกันภาวะขาดน้ำและการรักษาโภชนาการให้ลูก จากการศึกษาพบว่าการดื่มน้ำเพียงพอและโภชนาการที่ดี คือสิ่งที่มีผลกระทบมากที่สุดต่อการฟื้นตัวจากอาการท้องเสียค่ะ ²

สิ่งที่ควรทำเมื่อลูกท้องเสีย

หากอาการของลูกยังไม่รุนแรง คุณแม่ดูแลเบื้องต้นที่บ้านได้ตามแนวทางต่อไปนี้ค่ะ

• หมั่นสังเกตอาการอย่างใกล้ชิด หากลูกถ่ายเหลวต่อเนื่องเกิน 3 วัน หรือมีสัญญาณอันตรายอื่น ๆ ควรพาไปพบแพทย์ทันที
• ให้ลูกที่ยังดูดนมแม่ดื่มนมแม่ตามปกติ เพราะนมแม่มีสารอาหารที่ช่วยเสริมภูมิคุ้มกันและรักษาสมดุลน้ำในร่างกาย ทั้งยังย่อยง่ายเหมาะกับระบบทางเดินอาหารที่กำลังฟื้นตัว
• สำหรับลูกที่เริ่มกินอาหารตามวัยแล้ว ให้เน้นที่อ่อนและย่อยง่าย เช่น โจ๊ก ข้าวต้ม กล้วยสุก ป้อนทีละน้อยแต่บ่อยครั้ง ห้ามอดอาหารเพราะอาจทำให้ลำไส้ฟื้นตัวช้าลง
• ในบางกรณี แพทย์อาจแนะนำให้ใช้น้ำเกลือแร่สำหรับเด็ก (ORS) ตามคำสั่งของแพทย์ เพื่อทดแทนน้ำและเกลือแร่ที่สูญเสียไป ³ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ทุกครั้งเพื่อความปลอดภัยของลูก

สิ่งที่ไม่ควรทำเด็ดขาด

ขณะเดียวกัน ก็มีบางสิ่งที่คุณแม่ควรหลีกเลี่ยง เพื่อไม่ให้อาการของลูกแย่ลงค่ะ

• ห้ามให้ลูกกินยาหยุดถ่ายหรือยาแก้ท้องเสียที่ซื้อมาเองเด็ดขาด เพราะยาเหล่านี้อาจเป็นอันตรายกับทารกได้ ⁶ ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนใช้ทุกครั้งเพื่อความปลอดภัยของลูก
• ห้ามให้ลูกดื่มเครื่องดื่มที่มีน้ำตาลสูงหรือน้ำผลไม้เข้มข้น เพราะอาจกระตุ้นให้ลำไส้ทำงานหนักขึ้นและทำให้อาการท้องเสียแย่ลง
• การละเลยสุขอนามัย เช่น ไม่ล้างมือก่อน-หลังเปลี่ยนผ้าอ้อม ไม่ทำความสะอาดของเล่นและอุปกรณ์การกิน ซึ่งอาจทำให้เชื้อกลับมาแพร่ไปสู่คนในบ้านได้

เมื่อลูกท้องเสีย ควรดูแลเรื่องอาหารและการดื่มนมอย่างไร

ลูกท้องเสียให้กินอะไรดี เป็นคำถามสำคัญที่คุณแม่ต้องตัดสินใจให้เหมาะสมกับช่วงวัยของลูก หลักสำคัญคือต้องชดเชยน้ำที่สูญเสียไป และรักษาโภชนาการให้เพียงพอ โดยไม่จำกัดอาหารแบบเข้มงวด เพราะการจำกัดอาหารโดยไม่จำเป็นอาจส่งผลเสียมากกว่าผลดีค่ะ ²

ทารกท้องเสียควรดื่มนมแม่ต่อหรือไม่?

ดื่มต่อได้ตามปกติค่ะ จะทำให้ลูกได้รับโภชนาการที่เหมาะสมต่อการเจริญเติบโตและการพัฒนาระบบภูมิคุ้มกันของลูกน้อยค่ะ นมแม่มีสารอาหารมากกว่า 200 ชนิด เช่น และ รวมถึงยังมีสารภูมิคุ้มกันและจุลินทรีย์ที่มีประโยชน์หลายชนิด เช่น จุลินทรีย์สุขภาพ ซึ่งเป็นหนึ่งในจุลินทรีย์สุขภาพในกลุ่มบิฟิโดแบคทีเรียม (Bifidobacterium) และยังเป็นโพรไบโอติกที่มีบทบาทต่อระบบภูมิคุ้มกันของลูกน้อยอีกด้วยค่ะ

ในขณะที่ลูกท้องเสีย การให้นมแม่บ่อยขึ้นกว่าเดิมจะช่วยทดแทนน้ำที่สูญเสียไปกับอุจจาระและลดความเสี่ยงต่อภาวะขาดน้ำได้ดีนะค

เมนูอาหารที่เหมาะกับลูกท้องเสียตามช่วงวัย

อาหารที่เหมาะกับลูกช่วงท้องเสียจะแตกต่างกันไปตามวัย คุณแม่เลือกได้ตามช่วงอายุของลูกดังนี้ค่ะ

• ทารกอายุน้อยกว่า 6 เดือน ให้นมแม่อย่างเดียวบ่อยขึ้น ไม่ต้องให้น้ำเปล่าหรืออาหารอื่น
• ลูกที่อายุ 6 ถึง 12 เดือน เริ่มแล้ว เลือกอาหารอ่อน ย่อยง่าย เช่น โจ๊ก ข้าวต้ม กล้วยสุก แอปเปิ้ลนึ่ง ป้อนทีละน้อยและบ่อยขึ้น
• ลูกอายุ 1 ปีขึ้นไป กินอาหารบดละเอียดหรือสับเล็ก เน้นข้าวสวยนุ่ม ๆ ผักนึ่งสุกหั่นเล็ก เนื้อสัตว์บดหรือสับ ผลไม้ที่ไม่หวานจัด ที่สำคัญ ควรหลีกเลี่ยงอาหารไขมันสูง อาหารกากใยหยาบมาก และผลิตภัณฑ์นมวัวหากสงสัยว่ามีปัญหาเรื่องการย่อยแลคโตส

น้ำเกลือแร่สำหรับเด็ก (ORS) ใช้อย่างไรให้ปลอดภัย

น้ำเกลือแร่สำหรับเด็ก (ORS) คือสารละลายที่ประกอบด้วยน้ำ เกลือ และน้ำตาลในปริมาณที่เหมาะสม ช่วยทดแทนน้ำและเกลือแร่ที่สูญเสียไปกับการถ่ายเหลว ข้อมูลทางการแพทย์ระบุว่าน้ำเกลือแร่สำหรับเด็ก (ORS) เป็นวิธีที่ใช้รักษาภาวะขาดน้ำจากท้องเสียได้ และยังมีหลักฐานสนับสนุนว่าการให้สังกะสีเสริมประมาณ 10 ถึง 14 วัน ช่วยลดระยะเวลาและความรุนแรงของอาการได้ ³

ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรทุกครั้งก่อนให้น้ำเกลือแร่สำหรับเด็ก (ORS) เพื่อพิจารณาขนาดและความถี่ที่เหมาะสมกับน้ำหนักและอายุของลูกค่ะ และที่สำคัญ หากลูกยังดื่มนมแม่อยู่ คุณแม่สามารถให้นมแม่ต่อได้ตามปกติ เพราะลูกยังต้องการสารอาหารและพลังงานจากนมแม่อย่างต่อเนื่องนั่นเอง

อาหารและเครื่องดื่มที่ควรหลีกเลี่ยง

นอกจากอาหารที่ควรกินแล้ว ก็มีอาหารและเครื่องดื่มบางอย่างที่ควรงดในช่วงนี้ค่ะ

• น้ำผลไม้กระป๋องหรือเครื่องดื่มหวาน เพราะความเข้มข้นของน้ำตาลอาจกระตุ้นให้ลำไส้ขับน้ำมากขึ้น
• อาหารไขมันสูง ของทอด อาหารมัน เพราะย่อยยากในช่วงที่ลำไส้กำลังฟื้นตัว
• ขนมที่มีกากใยหยาบมาก ๆ และผักผลไม้ดิบ เพราะเส้นใยที่หยาบจะกระตุ้นการขับถ่ายอีก
• ผลิตภัณฑ์นมวัวอื่น ๆ เช่น ชีส โยเกิร์ตหวาน ในกรณีที่ลูกอาจมีปัญหาการย่อยแลคโตสชั่วคราว

สัญญาณอันตรายเมื่อลูกท้องเสีย ต้องรีบพาไปพบแพทย์ทันที

ลูกท้องเสียไม่ได้อันตรายเสมอไป แต่ในบางกรณีก็ต้องระวังเป็นพิเศษ คุณแม่ควรเฝ้าสังเกตสัญญาณต่อไปนี้ หากพบควรรีบพาลูกไปพบแพทย์ทันที สมาคมกุมารแพทย์แห่งสหรัฐอเมริกา (AAP) ระบุว่าทารกสามารถเกิดภาวะขาดน้ำได้รวดเร็ว ดังนั้นการเฝ้าระวังจึงสำคัญมากค่ะ ⁴

1. กลุ่มเด็กความเสี่ยงสูง

คุณแม่ควรใส่ใจเป็นพิเศษหากลูกอยู่ในกลุ่มที่มีความเสี่ยงสูง ได้แก่

• ทารกอายุน้อยกว่า 3 เดือน เนื่องจากภาวะขาดน้ำในวัยนี้ลุกลามได้รวดเร็ว ผู้เชี่ยวชาญแนะนำให้รีบพาไปพบแพทย์ทันทีหากลูกถ่ายเหลวร่วมกับมีไข้ ⁴
• เด็กที่มีโรคประจำตัว เช่น โรคหัวใจ โรคไต หรือโรคทางเดินอาหาร
• เด็กที่มีระบบภูมิคุ้มกันอ่อนแอ เช่น ผู้ป่วยมะเร็ง ผู้ที่ได้รับการปลูกถ่ายอวัยวะ หรือผู้ที่กำลังรักษาด้วยยาที่กดภูมิคุ้มกัน

หากลูกอยู่ในกลุ่มเสี่ยงเหล่านี้ ไม่ควรรอสังเกตที่บ้าน ควรปรึกษาแพทย์ตั้งแต่เริ่มมีอาการเลยค่ะ

2. สัญญาณภาวะขาดน้ำรุนแรง

ภาวะขาดน้ำคืออันตรายที่สำคัญที่สุดของอาการท้องเสีย คุณแม่สามารถสังเกตได้จาก

• ปัสสาวะน้อยกว่า 6 ครั้งต่อ 24 ชั่วโมง ⁶ หรือไม่ปัสสาวะนานเกิน 3 ชั่วโมง ⁴
• ปากแห้งมาก ริมฝีปากแตก ลิ้นแห้ง
• ตาลึกโบ๋ กระหม่อมบุ๋ม
• ร้องไห้แล้วไม่มีน้ำตา
• ดูซึม อ่อนเพลีย กระวนกระวาย หรือหลับมากกว่าปกติ ⁶

หากพบสัญญาณเหล่านี้ คุณแม่ควรพาลูกไปโรงพยาบาลทันทีเพื่อรับการรักษาที่เหมาะสมโดยเร็วที่สุดค่ะ

3. ลักษณะอุจจาระและอาการร่วมที่ผิดปกติ

ลักษณะอุจจาระทารกท้องเสียและอาการบางอย่าง บ่งชี้ว่าลูกจำเป็นต้องได้รับการดูแลทางการแพทย์อย่างเร่งด่วน คุณแม่ควรรีบพาลูกพบแพทย์หากพบสัญญาณต่อไปนี้ ^4,6

• ถ่ายเป็นน้ำมากกว่า 10 ครั้งภายใน 24 ชั่วโมง
• หรืออุจจาระมีเลือดปน
• อาเจียนซ้ำ ๆ หรือไม่สามารถดื่มน้ำได้
• มีไข้สูงตั้งแต่ 38 องศาเซลเซียสขึ้นไป โดยเฉพาะเมื่อลูกมีไข้ร่วมกับท้องเสีย
• ปวดท้องรุนแรง ร้องไห้ไม่หยุด

4. ลูกท้องเสียกี่วันถึงควรพบแพทย์?

โดยทั่วไป ทารกท้องเสียจากการติดเชื้อไวรัสมักดีขึ้นภายใน 5 ถึง 14 วันค่ะ โดย 1- 2 วันแรกอาการจะหนักที่สุด ⁶ แต่หากลูกถ่ายเหลวต่อเนื่องเกิน 3 วันโดยไม่มีทีท่าจะดีขึ้น หรือดูซึมและไม่กินอาหาร คุณแม่ควรปรึกษาแพทย์ค่ะ ในกรณีของทารกอายุน้อยกว่า 3 เดือน ไม่ควรรอเลย ควรพบกุมารแพทย์ตั้งแต่เริ่มมีอาการเพื่อความปลอดภัยของลูกนะคะ

วิธีป้องกันทารกท้องเสีย ลดความเสี่ยงในอนาคต

วิธีป้องกันทารกท้องเสีย ไม่มีอะไรซับซ้อน แต่ต้องทำเป็นประจำสม่ำเสมอ ตั้งแต่การดูแลสุขอนามัยพื้นฐาน การให้วัคซีนตามกำหนด การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ ไปจนถึงการเลือกอาหารที่ปลอดภัย ทั้งหมดนี้ช่วยลดความเสี่ยงในการติดเชื้อ และลดโอกาสเกิดภาวะที่ลูกถ่ายบ่อยไม่มีไข้ ซึ่งบางครั้งอาจเป็นสัญญาณของปัญหาทางเดินอาหารในระยะยาวค่ะ

สุขอนามัยพื้นฐาน

การล้างมือบ่อย ๆ ก่อนเตรียมอาหารและหลังเปลี่ยนผ้าอ้อม คือวิธีพื้นฐานที่ลดการแพร่เชื้อได้ดีที่สุด คุณแม่ควรรักษาความสะอาดของภาชนะ และอุปกรณ์ต่าง ๆ ของลูกอย่างสม่ำเสมอ รวมถึงน้ำดื่มที่ปลอดภัยและการเตรียมอาหารที่สะอาดถูกสุขลักษณะ ก็ช่วยลดความเสี่ยงในการได้รับเชื้อจากได้มากค่ะ

วัคซีนโรต้า ป้องกันสาเหตุอันดับ 1 ในทารก

ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคแห่งสหรัฐอเมริกา (CDC) แนะนำให้ทารกได้รับวัคซีนโรต้าตามกำหนด เพราะเป็นวิธีที่ดีที่สุดในการป้องกันโรคจากไวรัสโรต้า ซึ่งเป็นสาเหตุที่ก่อให้เกิดท้องเสียรุนแรงในทารกและเด็กเล็ก ⁵ โดยข้อมูลปัจจุบันระบุว่า เด็กที่ได้รับวัคซีนประมาณ 9 ใน 10 จะได้รับการป้องกันจากโรคโรต้าระดับรุนแรง และประมาณ 7 ใน 10 จะได้รับการป้องกันจากโรคโรต้าในทุกระดับความรุนแรง ⁵ วัคซีนนี้เริ่มได้ตั้งแต่อายุ 2 เดือน และควรได้รับครบทุกโดสก่อนอายุ 8 เดือน ⁵ค่ะ คุณแม่สามารถปรึกษากุมารแพทย์เรื่องเพื่อวางแผนการป้องกันได้

เลี้ยงลูกด้วยนมแม่กับสุขภาพลำไส้ของลูกน้อย

การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียวอย่างน้อย 6 เดือน ตามคำแนะนำขององค์การอนามัยโลก เป็นส่วนหนึ่งของการดูแลที่ช่วยสนับสนุนสุขภาพของลูกน้อย โดยเฉพาะในช่วงที่ระบบทางเดินอาหารและระบบภูมิคุ้มกันกำลังพัฒนา เพราะนมแม่ช่วยส่งต่อภูมิคุ้มกันและมีส่วนสนับสนุนการพัฒนาสมดุลของจุลินทรีย์ในลำไส้ของลูกน้อย³ นมแม่มีสารอาหารและองค์ประกอบทางชีวภาพหลากหลายชนิด หนึ่งในนั้นคือจุลินทรีย์สุขภาพ บี แล็กทิส (B. lactis) ซึ่งเป็นจุลินทรีย์ในกลุ่มบิฟิโดแบคทีเรียม (Bifidobacterium) ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการพัฒนาระบบทางเดินอาหารและระบบภูมิคุ้มกันของลูก นอกจากนี้ โปรตีนในนมแม่บางส่วน ได้ถูกย่อยให้มีขนาดเล็กลง จึงจัดเป็นนมที่มีโปรตีนผ่านการย่อยบางส่วน หรือ หรือ ที่อ่อนโยนและดูดซึมได้ง่ายขึ้น เหมาะกับระบบทางเดินอาหารของลูกน้อยที่กำลังพัฒนาค่ะ

จากการรวบรวมงานวิจัย 82 ชิ้น ครอบคลุมเด็กและผู้ป่วย 12,127 ราย พบว่าหลักฐานในการใช้โพรไบโอติกในการรักษาท้องเสียเฉียบพลันยังคงไม่ชัดเจน ทั้งนี้ผู้วิจัยไม่พบเหตุการณ์ไม่พึงประสงค์ร้ายแรงจากการใช้โพรไบโอติก ¹  การให้โพรไบโอติกกับลูก ควรปรึกษาแพทย์หรือเภสัชกรก่อนค่ะ

การจัดการอาหารตามวัยอย่างปลอดภัย

เมื่อลูกเริ่ม ควรเริ่มจากอาหารบดละเอียดที่ปรุงสุกใหม่ ๆ หลีกเลี่ยงอาหารดิบ ผลไม้สดที่ไม่ปอกเปลือก หรือน้ำที่ไม่ได้ต้ม การให้ลูกได้คุ้นเคยกับอาหารหลากหลายอย่างค่อยเป็นค่อยไป จะช่วยให้ระบบย่อยอาหารทำงานได้ดี และลดโอกาสการเกิดอาการแพ้อาหารในอนาคต  ในกรณีคุณแม่มีข้อสงสัยเกี่ยวกับการดูแลโภชนาการที่เหมาะสมแก่ลูกน้อย ควรปรึกษากุมารแพทย์เพื่อรับคำแนะนำที่เหมาะสมกับช่วงวัยของลูกค่ะ

อาการท้องเสียในทารกและเด็กเล็กพบได้บ่อย ส่วนใหญ่ดูแลที่บ้านได้ค่ะ หากคุณแม่เข้าใจลักษณะอุจจาระทารกท้องเสีย แยกอาการปกติออกจากที่ต้องระวังได้ ก็จะดูแลอย่างมั่นใจ สิ่งสำคัญที่สุดคือเฝ้าระวังภาวะขาดน้ำ ให้ลูกดื่มนมแม่ต่อ และในกรณีที่แพทย์แนะนำ สามารถใช้น้ำเกลือแร่สำหรับเด็ก (ORS) เพื่อทดแทนน้ำที่สูญเสียไปได้ค่ะ

ในระยะยาว การวางรากฐานสุขภาพที่ดีเริ่มได้ตั้งแต่วันนี้ ไม่ว่าจะเป็นการล้างมืออย่างสม่ำเสมอ การได้รับวัคซีนตามกำหนด และการเลี้ยงลูกด้วยนมแม่อย่างเดียวในช่วง 6 เดือนแรก ตามคำแนะนำขององค์การอนามัยโลก การดูแลเหล่านี้มีส่วนสนับสนุนสุขภาพทางเดินอาหารและการพัฒนาระบบภูมิคุ้มกันของลูกน้อยค่ะ ก็จะป่วยน้อย ฟื้นตัวเร็ว และเติบโตอย่างสมวัยค่ะ

หากคุณพ่อคุณแม่สังเกตเห็นสัญญาณที่น่ากังวล หรือไม่แน่ใจว่าอาการของลูกน้อยเป็นอย่างไร  ควรปรึกษากุมารแพทย์เพื่อรับการประเมินและคำแนะนำที่เหมาะสม เนื่องจากการได้รับการดูแลตั้งแต่เริ่มต้น จะช่วยให้ลูกได้รับการดูแลที่เหมาะสมและกลับมาแข็งแรงรวดเร็ว ขอให้ลูกน้อยของทุกบ้านสดใส แข็งแรง และเติบโตด้วยรอยยิ้มในทุก ๆ วันค่ะ

บทความแนะนำสำหรับคุณแม่มือใหม่

• Health check แบบประเมินสุขภาพของคุณแม่และพัฒนาการของลูกน้อย
• ทารกตัวเหลือง เกิดจากอะไร พร้อมวิธีดูแลทารกตัวเหลือง
• สายสะดือทารก สะดือใกล้หลุดเป็นแบบไหน พร้อมวิธีทำความสะอาด
• วิธีห่อตัวทารกที่ถูกต้อง ให้ลูกน้อยสบายตัว เหมือนอยู่ในท้องแม่
• สีอุจจาระทารก ลักษณะอุจจาระทารกปกติเป็นแบบไหน