วิธีบรรเทาอาการไอของลูกน้อย เมื่อลูกไอแห้งๆ ไม่มีไข้ ดูแลอย่างไร

สรุป

• การไอเป็นกลไกธรรมชาติเพื่อขับเสมหะและสิ่งระคายเคือง ส่วนใหญ่เกิดจากไวรัสและหายได้เองใน 1-2 สัปดาห์ จากการศึกษาพบว่าเด็กเล็กอาจไอจากการติดเชื้อได้ถึง 8 ครั้งต่อปี และแต่ละครั้งนานประมาณ 10 วัน ²
• วิธีบรรเทาอาการไอของลูกน้อยที่บ้านทำได้โดยเปิดเครื่องทำความชื้น ให้ดื่มน้ำหรือนมให้พอ เลี่ยงควันและฝุ่น จัดท่านอนให้เหมาะสม และควบคุมอุณหภูมิห้องไว้ประมาณ 25 องศาเซลเซียส
• กรณีลูกไอแห้งๆ ไม่มีเสมหะ ไม่มีไข้ มักเกิดจากทางเดินหายใจระคายเคือง กรดไหลย้อน หรือสิ่งแวดล้อม ส่วนไอกลางคืนมักเกิดจากเสมหะไหลลงคอหรืออากาศแห้ง แก้ไขโดยปรับสภาพห้องและหนุนนอนหัวสูงเล็กน้อย
• ควรพาไปพบแพทย์ทันทีหากไอนานเกิน 3 สัปดาห์ ไอมีเสมหะปนเลือด หายใจลำบากหรือมีเสียงวี้ด ริมฝีปากเขียวคล้ำ มีไข้สูงร่วม หรือสำลักจนกลืนไม่ได้ โดยเฉพาะทารกอายุน้อยกว่า 3 เดือนควรพบกุมารแพทย์ทันที

เลือกอ่านตามหัวข้อ

• สาเหตุของอาการไอในลูกน้อย เกิดจากอะไรได้บ้าง
• ลักษณะอาการทารกไอ เด็กไอแบบไหนมีความเสี่ยง
• ลูกไอแห้งๆ ไม่มีเสมหะ ไม่มีไข้ เกิดจากอะไรและดูแลอย่างไร
• ลูกไอตอนกลางคืน ไม่มีไข้ มีวิธีแก้ลูกไอตอนกลางคืนอย่างไร
• ลูกมีอาการไอ เป็นภูมิแพ้หรือเปล่า สังเกตอย่างไร
• วิธีบรรเทาอาการไอของลูกน้อยเบื้องต้นที่บ้าน
• ลูกไอแบบไหน คุณแม่ควรพาไปพบแพทย์

สาเหตุของอาการไอในลูกน้อย เกิดจากอะไรได้บ้าง

อาการลูกไอไม่หยุดในเด็กทารกและเด็กเล็กส่วนใหญ่ มักมีชนวนเหตุมาจากการติดเชื้อไวรัสในระบบทางเดินหายใจส่วนบน เช่น โรคหวัดธรรมดา ที่ทำให้ลูกเกิดอาการคัดจมูก น้ำมูกไหล จนเกิดการระคายคอและต้องไอออกมาในที่สุดค่ะ

ในมุมมองของผู้เชี่ยวชาญด้านภูมิแพ้และหอบหืดในเด็กได้อธิบายไว้ว่า แท้จริงแล้วการไอเป็นกลไกธรรมชาติที่ช่วยปกป้องร่างกายของลูกน้อย โดยจะช่วยขับเอาเสมหะ สิ่งระคายเคือง รวมถึงเชื้อโรคต่างๆ ออกจากระบบทางเดินหายใจ ² ด้วยเหตุนี้ คุณแม่จึงไม่ควรพยายามระงับอาการไอของลูกในทันทีด้วยการซื้อยามารับประทานเอง เพราะอาจไปรบกวนกลไกการขับเชื้อโรคตามธรรมชาติของร่างกายได้ และหากจำเป็นต้องใช้ยา ก็ควรอยู่ภายใต้ความดูแลของแพทย์อย่างใกล้ชิดค่ะ ทั้งนี้ สาเหตุสำคัญที่คุณแม่พบบ่อย สามารถแบ่งตามลักษณะอาการได้ดังนี้ค่ะ

1. การติดเชื้อทางเดินหายใจ

การติดเชื้อทางเดินหายใจเป็นสาเหตุอันดับหนึ่งของอาการไอในเด็ก ส่วนใหญ่เกิดจากเชื้อไวรัสที่ทำให้เกิดโรคหวัด หลอดลมอักเสบ ปอดบวม และไข้หวัดใหญ่ ซึ่งทำให้ทางเดินหายใจเกิดการอักเสบ มีเสมหะ และระคายเคืองจนกระตุ้นการไอ จากการศึกษาระบุว่าเด็กมีอาการเป็นหวัดเฉลี่ย 5 ถึง 8 ครั้งต่อปี ³ เนื่องจากระบบภูมิคุ้มกันของเด็กยังพัฒนาไม่เต็มที่ จึงเสี่ยงต่อการติดเชื้อไวรัสได้ง่ายและต้องค่อยๆ สร้างภูมิคุ้มกันต่อเชื้อแต่ละชนิดค่ะ

อาการที่พบ:

• ไอแห้งในช่วงแรก แล้วค่อยมีเสมหะตามมา มี
• มีน้ำมูก คัดจมูก
• ไข้ต่ำ และอ่อนเพลีย

วิธีดูแลเบื้องต้น:

หากลูกมีน้ำมูกร่วมด้วย คุณแม่สามารถดูแลด้วยวิธีบรรเทาอาการไอของลูกน้อยเบื้องต้นโดยการล้างจมูกด้วยน้ำเกลือเพื่อลดความเหนียวของเสมหะ และให้ดื่มน้ำหรือนมให้เพียงพอ ซึ่งส่วนใหญ่อาการไอจากการติดเชื้อไวรัสจะดีขึ้นเองภายใน 1-2 สัปดาห์โดยไม่ต้องใช้ยาอย่างไรก็ตาม หากอาการไม่ดีขึ้น มีไข้สูง หายใจลำบาก หรือมีอาการผิดปกติอื่น ๆ ควรพาเด็กไปพบแพทย์ค่ะ

2. โรคกรดไหลย้อน

โรคกรดไหลย้อนในเด็กเป็นภาวะที่กรดในกระเพาะอาหารไหลย้อนกลับขึ้นมาในหลอดอาหาร และอาจเข้าสู่หลอดลมจนกระตุ้นการระคายเคืองทำให้เกิดอาการไอ โดยเฉพาะในช่วงนอนกลางคืน จากการศึกษาทางการแพทย์ระบุว่าในเด็กบางคน สาเหตุของอาการไอเรื้อรังเกิดจากกรดในกระเพาะอาหารไหลย้อนขึ้นมาที่ลำคอ และอาจเกิดขึ้นแบบเงียบๆ โดยไม่มีอาการแสบร้อนกลางอก ²

อาการที่พบ:

• ไอแห้งๆ ไม่มีเสมหะ ไม่มีไข้ เรื้อรัง โดยเฉพาะตอนนอนหรือหลังกินอาหาร
• แหวะนมบ่อยในเด็กเล็ก
• เสียงแหบ ปฏิเสธอาหาร น้ำหนักขึ้นช้า
• นอนหลับไม่สนิท

วิธีดูแลเบื้องต้น:

• ให้ลูกกินมื้อเล็กแต่บ่อย
• ไม่ให้นอนทันทีหลังกินอาหารอย่างน้อย 30 นาที
• จัดท่านอนยกหัวเตียงสูงเล็กน้อย
• หลีกเลี่ยงอาหารที่กระตุ้นกรด เช่น อาหารรสจัดในเด็กโต

หากคุณแม่สงสัยว่าลูกอาจเป็นกรดไหลย้อน ควรปรึกษากุมารแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยค่ะ

3. โรคหอบหืด

โรคหอบหืดในเด็กเป็นภาวะที่หลอดลมเกิดการอักเสบเรื้อรัง บวม และไวต่อสิ่งกระตุ้น ทำให้ทางเดินหายใจตีบลง เด็กจึงหายใจลำบาก มีเสียงวี้ด และไอเรื้อรัง จากข้อมูลของผู้เชี่ยวชาญด้านภูมิแพ้และหอบหืดในเด็กระบุว่าเด็กส่วนใหญ่ที่เป็นหอบหืดจะมีทางเดินหายใจอักเสบหรือบวม ซึ่งมักทำให้เกิดเสียงหายใจวี้ด แต่บางครั้งอาการเดียวที่มีคืออาการไอที่แย่ลงจากการติดเชื้อไวรัส หรืออาการไอที่เกิดขึ้นขณะที่ลูกหลับ หรืออาจถูกกระตุ้นจากการออกกำลังกายและอากาศเย็น ²

อาการที่ต้องสังเกต:

• ไอเรื้อรังโดยเฉพาะตอนกลางคืน
• หายใจมีเสียงวี้ด หายใจเร็วผิดปกติ
• หน้าอกบุ๋มเวลาหายใจ เหนื่อยง่ายเวลาเล่น
• อาการแย่ลงเมื่อเจอสิ่งกระตุ้น เช่น ฝุ่น ไรฝุ่น ขนสัตว์ ควันบุหรี่ หรืออากาศเย็น

หากสงสัยว่าลูกอาจเป็นหอบหืด ควรพาลูกไปพบกุมารแพทย์เพื่อตรวจประเมินและรับการรักษาที่เหมาะสม โดยการควบคุมสิ่งแวดล้อมและหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นถือเป็นหัวใจสำคัญของการดูแลค่ะ

4. โรคไอกรน

โรคไอกรน หรือ Whooping Cough เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียบอร์เดเทลลา เพอร์ทัสซิส (Bordetella pertussis หรือ B. pertussis) ที่ทางเดินหายใจ ทำให้หลอดลมอักเสบรุนแรง มีอาการไอเป็นชุดยาวนาน และอาจรุนแรงจนเด็กตัวเขียว หยุดหายใจ หรือเสียชีวิตได้ โดยเฉพาะในทารกอายุน้อยกว่า 6 เดือนที่ยังไม่ได้รับวัคซีนครบ

การไอจะเริ่มจากอาการคล้ายหวัดในสัปดาห์แรก แล้วค่อยพัฒนาเป็นการไอเป็นชุดยาว ตามด้วยเสียงหายใจเข้าดังคล้ายเสียง "วู้ป" และอาจอาเจียนหลังไอ

อาการที่พบในเด็ก

• ไอเป็นชุดยาวต่อเนื่อง หายใจเข้ามีเสียง "วู้ป" หรือเสียงครืดคราด
• ตัวเขียวขณะไอ อาเจียนหลังไอ
• ในทารกอาจมีอาการหยุดหายใจชั่วขณะ

คุณแม่ควรพาลูกไปพบแพทย์ทันทีหากสงสัยว่าลูกเป็นโรคนี้ เพราะต้องการการรักษาด้วยยาปฏิชีวนะและบางครั้งต้องนอนโรงพยาบาล โดยการป้องกันที่ดีที่สุดคือการให้ลูกรับวัคซีนตามกำหนดค่ะ

5. ภูมิแพ้และสิ่งกระตุ้นจากสภาพแวดล้อม

ภูมิแพ้และสิ่งกระตุ้นจากสภาพแวดล้อมเป็นอีกหนึ่งสาเหตุของอาการไอเรื้อรังในเด็ก โดยเฉพาะเด็กที่มีพันธุกรรมเป็นภูมิแพ้ในครอบครัว

สิ่งกระตุ้นที่พบบ่อย:

• ฝุ่น ไรฝุ่น ขนสัตว์
• เกสรดอกไม้
• ควันบุหรี่ มลพิษ และสารเคมีในบ้าน

จากการศึกษาระบุว่าการสัมผัสควันบุหรี่และมลพิษอื่นๆ เช่น ควันจากการเผาไม้ มลพิษทางอากาศ และไอเสียจากยานพาหนะ สามารถทำให้เกิดอาการไอ และอาจทำให้อาการไอที่เกี่ยวข้องกับโรคหอบหืดหรือโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้แย่ลงได้ค่ะ ²

อาการที่พบในเด็กที่เป็นภูมิแพ้:

• ไอเรื้อรังโดยเฉพาะตอนเช้าหรือกลางคืน
• คันจมูก จาม มีน้ำมูกใส
• คันตา ตาแดง
• อาการแย่ลงเมื่อสัมผัสสิ่งกระตุ้น

วิธีดูแลเบื้องต้น:

• ทำความสะอาดบ้านสม่ำเสมอ
• ซักผ้าปูที่นอนด้วยน้ำร้อนทุกสัปดาห์
• หลีกเลี่ยงพรมและตุ๊กตาขนยาว
• ไม่สูบบุหรี่ในบ้านหรือใกล้ลูก

หากสงสัยว่าลูกอาจเป็นโรคภูมิแพ้ ควรพาไปพบกุมารแพทย์เพื่อตรวจประเมินอย่างละเอียดค่ะ

ลักษณะอาการทารกไอ เด็กไอแบบไหนมีความเสี่ยง

แม้คุณแม่จะรู้สึกกังวลใจทุกครั้งที่ได้ยินลูกน้อยไอ แต่รู้ไหมคะว่าการไอเป็นกลไกธรรมชาติที่ช่วยขับเสมหะออกจากปอด หรือช่วยเคลียร์เสมหะจากด้านหลังลำคอให้โล่งขึ้นค่ะ ³ เพื่อความอุ่นใจ เรามาเรียนรู้ลักษณะอาการไอแต่ละแบบกันดีกว่าค่ะ โดยสามารถจัดกลุ่มอาการไอออกได้เป็น 4 กลุ่มหลัก ดังนี้

กลุ่มที่ 1: ไอตามลักษณะเสมหะ

ลูกไอแบบมีเสมหะ (Wet cough)

อาการไอแบบมีเสมหะเกิดจากการที่ระบบทางเดินหายใจมีการติดเชื้อ ร่างกายจึงผลิตเสมหะออกมามากเพื่อขับเชื้อโรคออกไปค่ะ คุณแม่จะได้ยินเสียงเสมหะครืดคราดในลำคอหรือในอกของลูกชัดเจน ซึ่งพบบ่อยในโรคปอดอักเสบ หลอดลมอักเสบ ไข้หวัดใหญ่ และโรคหวัดธรรมดา

การไอแบบนี้ถือเป็นกลไกที่ดีของร่างกายนะคะ เบื้องต้นคุณแม่ดูแลได้ง่ายๆ ด้วยการให้ลูกดื่มน้ำอย่างเพียงพอเพื่อช่วยให้เสมหะอ่อนตัวลง และอาจใช้ลูกยางดูดเสมหะในจมูกช่วยในกรณีที่หนูยังเป็นเด็กเล็กค่ะ

ลูกไอแห้ง (Dry cough)

อาการไอแห้ง คือ การไอที่ไม่มีเสมหะ มักเกิดจากการระคายเคืองในลำคอหรือทางเดินหายใจค่ะ

สาเหตุยอดฮิตพบบ่อย ได้แก่

• โรคหลอดลมอักเสบในระยะแรก
• กรดไหลย้อน
• ภูมิแพ้
• การสัมผัสควันบุหรี่
• อากาศที่แห้งเย็น

โดยเจ้าตัวเล็กจะไอเป็นชุดๆ โดยไม่มีเสียงเสมหะปนอยู่เลย หากคุณแม่สังเกตเห็นว่าลูกไอแห้งๆ ไม่มีเสมหะ ไม่มีไข้ และมีอาการนานเกิน 3 สัปดาห์ แนะนำว่าควรพาไปพบแพทย์เพื่อตรวจเช็กหาสาเหตุอย่างละเอียดนะคะ

กลุ่มที่ 2: ไอตามช่วงเวลา

ลูกไอตอนกลางคืน (Nighttime cough)

อาการไอกลางคืนพบบ่อยในเด็กเล็ก ส่วนใหญ่มีสาเหตุดังนี้

• เสมหะหรือน้ำมูกไหลลงคอขณะนอนราบ
• อากาศในห้องนอนแห้งหรือเย็นจัด
• ภาวะภูมิแพ้ โรคไซนัสอักเสบ และโรคหอบหืด

ซึ่งอาจทำให้ลูกตื่นกลางดึกหรือไอจนนอนไม่หลับ สำหรับวิธีบรรเทาอาการไอของลูกน้อยแบบนี้ คุณแม่สามารถช่วยปรับสภาพห้องนอนให้มีความชื้นพอเหมาะ จัดท่านอนให้หนุนหัวสูงขึ้นเล็กน้อย และให้ลูกดื่มน้ำอุ่นก่อนนอนก็จะช่วยให้หนูน้อยสบายตัวขึ้นค่ะ

ลูกไอตอนกลางวัน (Daytime cough)

หากลูกมักจะไอเฉพาะตอนกลางวัน มักเกี่ยวข้องกับการระคายเคืองจากสิ่งแวดล้อมรอบตัวค่ะ เช่น

• ฝุ่น ควัน อากาศที่ร้อนจัดหรือเย็นจัด
• เกสรดอกไม้ มลพิษทางอากาศ
• การวิ่งเล่นออกกำลังกายในเด็กที่เป็นโรคหอบหืด

โดยลูกจะไอเมื่อสัมผัสสิ่งกระตุ้นเฉพาะ และอาการจะดีขึ้นเมื่อเข้าสู่สภาพแวดล้อมที่สะอาด คุณแม่ดูแลได้ด้วยการหลีกเลี่ยงสิ่งกระตุ้นเหล่านี้และจัดบ้านให้สะอาดสะอ้านอยู่เสมอค่ะ

กลุ่มที่ 3: ไอร่วมกับอาการอื่น

ลูกไอและมีไข้ (Cough with fever)

อาการไอร่วมกับไข้เป็นสัญญาณชัดเจนว่าร่างกายกำลังติดเชื้อในระบบทางเดินหายใจค่ะ พบบ่อยในโรคหวัด ไข้หวัดใหญ่ ปอดอักเสบ และหลอดลมอักเสบ เจ้าตัวเล็กจะมีไข้ ปวดเมื่อยตัว อ่อนเพลีย และอาจมีน้ำมูกร่วมด้วย

เบื้องต้นคุณแม่ควรหมั่นวัดอุณหภูมิและให้ยาลดไข้ตามที่กุมารแพทย์แนะนำพร้อมสังเกตอาการอย่างใกล้ชิด แต่หากลูกไข้สูงเกิน 38.5 องศาเซลเซียส หรือไข้ไม่ยอมลดลง ควรพาไปพบแพทย์ค่ะ

ลูกไอและอาเจียน (Cough with vomiting)

อาการไอจนอาเจียนพบบ่อยในโรคไอกรน การติดเชื้อไวรัสบางชนิด หรือในกรณีที่เด็กไอแรงมาก จนไปกระตุ้นกลไกการอาเจียนค่ะ ลูกอาจมีอาการอาเจียนหลังไอ ร่วมกับไข้ น้ำมูก หรืออ่อนเพลีย

สิ่งสำคัญที่คุณแม่ต้องระวังคือภาวะขาดน้ำนะคะ แนะนำให้ลูกดื่มน้ำหรือดื่มน้ำเกลือแร่ตามคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกรทีละน้อยแต่บ่อย และหากหนูยังคงอาเจียนซ้ำๆ หลายครั้ง ต้องพาไปพบแพทย์เพื่อดูแลอย่างใกล้ชิดค่ะ

กลุ่มที่ 4: ไอที่เป็นสัญญาณอันตราย

ลูกไอกรน (Whooping cough)

อาการไอกรนจะมีลักษณะเฉพาะตัวที่คุณแม่สังเกตได้ชัดคือ ลูกจะไอเป็นชุดๆ ยาวต่อเนื่องกันอย่างรุนแรง แล้วตามด้วยเสียงหายใจเข้าดังคล้ายเสียง "วู้ป"

โรคนี้เกิดจากการติดเชื้อแบคทีเรียในทางเดินหายใจ ซึ่งเด็กอาจไอหนักจนตัวเขียว หยุดหายใจ หรืออาเจียนหลังไอได้ โดยเฉพาะทารกอายุน้อยกว่า 6 เดือน อาการนี้จัดเป็นอันตรายร้ายแรงที่คุณแม่ต้องพาลูกรักไปพบแพทย์ทันทีห้ามนิ่งนอนใจเด็ดขาดค่ะ

ลูกไอเสียงวี้ด (Cough with wheezing)

หากลูกไอแล้วมีเสียงวี้ดแหลมๆ แทรกออกมา นั่นบ่งบอกว่าทางเดินหายใจส่วนล่างกำลังตีบลง ทำให้อากาศผ่านได้ลำบากค่ะ สาเหตุพบบ่อย ได้แก่

• โรคหอบหืด
• โรคหลอดลมฝอยอักเสบในทารก
• อาการแพ้ที่รุนแรง

โดยมีสิ่งกระตุ้นหลักคือ อากาศเย็น ควันบุหรี่ การออกกำลังกาย หรือการติดเชื้อไวรัส ลูกมักจะมีอาการหายใจเร็ว หน้าอกบุ๋ม และเหนื่อยง่ายร่วมด้วย หากได้ยินเสียงวี้ดแบบนี้เมื่อไหร่ ควรพาไปพบแพทย์เพื่อตรวจประเมินทันทีค่ะ

ลูกไอเรื้อรัง (Persistent cough)

หากลูกรักมีอาการไอนานติดต่อกันเกิน 3 สัปดาห์ จะถือว่าเป็นอาการไอเรื้อรังแล้วค่ะ สาเหตุพบบ่อยมักมาจาก

• โรคหอบหืด ภูมิแพ้
• ไซนัสอักเสบ
• กรดไหลย้อน ไอกรน
• การติดเชื้อในปอดที่ยังหายไม่ขาด

เด็กอาจไอเรื้อรังพร้อมมีอาการอื่นร่วมด้วย เช่น น้ำมูก เสียงวี้ด หรือหายใจลำบาก ในกรณีนี้คุณแม่ควรพาลูกไปพบแพทย์เพื่อตรวจหาสาเหตุที่แท้จริงและรับการรักษาที่ถูกต้องค่ะ

ลูกไอเพราะสิ่งแปลกปลอม (Sudden cough)

หากจู่ๆ ลูกเกิดอาการไอขึ้นมาทันทีอย่างรุนแรงและไม่มีปี่มีขลุ่ย ให้คุณแม่สงสัยเรื่องการสำลักสิ่งแปลกปลอมเข้าทางเดินหายใจไว้ก่อนเลยค่ะ เช่น ของเล่นชิ้นเล็ก เมล็ดถั่ว หรือเศษอาหาร เด็กจะไอติดต่อกันไม่หยุด หายใจมีเสียงดัง หายใจลำบาก และอาจเริ่มมีอาการตัวเขียวคล้ำ ซึ่งนี่คือภาวะฉุกเฉินขั้นสุดที่คุณแม่ต้องรีบพาลูกส่งโรงพยาบาลในทันทีค่ะ

ลูกไอแห้งๆ ไม่มีเสมหะ ไม่มีไข้ เกิดจากอะไรและดูแลอย่างไร?

อาการไอแห้งๆ ที่ไม่มีเสมหะและไม่มีไข้ร่วมด้วย เป็นปัญหาที่คุณแม่หลายท่านกังวล โดยเฉพาะเมื่อลูกไอเรื้อรังนานเป็นสัปดาห์

ส่วนใหญ่เกิดจากการระคายเคืองของลำคอและทางเดินหายใจส่วนล่าง ซึ่งอาจมีสาเหตุดังนี้

• ภาวะกรดไหลย้อนแบบเงียบ
• โรคหลอดลมอักเสบในระยะเริ่มต้น
• ภูมิแพ้
• การสัมผัสควันและฝุ่น
• สภาพอากาศที่แห้งเย็นเกินไป

หากอาการไอเป็นเวลานาน โดยเฉพาะถ้าแย่ลงตอนกลางคืน หรือเกิดจากการที่ลูกวิ่งเล่น อาจเป็นสัญญาณของโรคหอบหืด ³ คุณแม่จึงต้องสังเกตลักษณะการไอและสิ่งกระตุ้นอย่างใกล้ชิด หากลูกยังกินนม ดื่มน้ำ และหายใจปกติโดยไม่มีเสียงวี้ดในลำคอ มักไม่ใช่เรื่องน่ากังวลทันที

วิธีดูแลบรรเทาอาการไอแห้งที่ไม่มีไข้ในลูกน้อยที่ทำได้ที่บ้าน

• ให้ดื่มน้ำสะอาดเพียงพอในทุกวัน
• ในเด็กที่ยังกินนมแม่อยู่ ให้กินนมแม่ตามปกติเพื่อช่วยเสริมภูมิคุ้มกัน
• ในเด็กโตให้รับประทานอาหารที่มีประโยชน์ครบ 5 หมู่ เพื่อเสริมภูมิคุ้มกันจากภายใน
• จัดสภาพแวดล้อมในบ้านให้สะอาด หลีกเลี่ยงการสัมผัสสูดดมฝุ่นและควันบุหรี่
• ใช้เครื่องทำความชื้นในห้องนอนเพื่อลดอากาศแห้ง
• พักผ่อนให้เพียงพอ เพราะการนอนช่วยซ่อมแซมร่างกายและเสริมภูมิคุ้มกัน
• หลีกเลี่ยงการอยู่ในที่อากาศเย็นเป็นเวลานาน เพราะอากาศเย็นอาจกระตุ้นการหดตัวของหลอดลม

หากอาการไอแห้งของลูกไม่ดีขึ้น และเริ่มกระทบสุขภาพหรือการนอน คุณแม่ควรพาลูกไปพบแพทย์เฉพาะทางเพื่อตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียด เพื่อจะได้รับการรักษาที่ถูกต้องตามสาเหตุ

ลูกไอตอนกลางคืน ไม่มีไข้ มีวิธีแก้ลูกไอตอนกลางคืนอย่างไร

อาการไอตอนกลางคืนเกิดขึ้นได้บ่อยในเด็กทารกและเด็กเล็ก สาเหตุเบื้องต้นมักเกิดจากการที่อากาศในห้องนอนมีความแห้งหรือเย็นเกินไป ทำให้เยื่อบุจมูกระคายเคือง รวมถึงเสมหะหรือน้ำมูกที่ไหลลงคอขณะนอนราบ จากการศึกษาพบว่าน้ำมูกที่ไหลลงคอที่เกิดจากภาวะภูมิแพ้จมูกหรือไซนัสอักเสบ สามารถทำให้เกิดอาการไอเรื้อรังได้ ²

อีกสาเหตุสำคัญที่ต้องระวังคือโรคหอบหืด ซึ่งในทางการแพทย์อธิบายว่าเด็กส่วนใหญ่ที่เป็นหอบหืดจะมีทางเดินหายใจอักเสบหรือบวม ซึ่งมักทำให้เกิดเสียงหายใจวี้ด แต่บางครั้งอาการเดียวที่มีคืออาการไอที่แย่ลงจากการติดเชื้อไวรัส หรืออาการไอที่เกิดขึ้นขณะที่ลูกหลับ ² คุณแม่จึงควรสังเกตว่าลูกไอกลางคืนพร้อมเสียงวี้ดหรือหายใจลำบากหรือไม่ ถ้ามีร่วมด้วยควรพบแพทย์

วิธีบรรเทาอาการลูกไอตอนกลางคืน ไม่มีไข้

• ทำความสะอาดห้องนอนสม่ำเสมอ จัดของให้เป็นระเบียบ ไม่รก เพื่อให้อากาศถ่ายเทได้ดี
• ปรับอุณหภูมิห้องนอนให้อยู่ที่ประมาณ 25 องศาเซลเซียส ไม่หนาวเย็นจนเกินไป
• ใช้เครื่องทำความชื้นในห้องนอนหากอากาศแห้ง เพราะอากาศที่มีความชื้นจะช่วยให้เสมหะในจมูกไม่แห้งและทางเดินหายใจไม่แห้ง ¹
• ให้ลูกดื่มน้ำอุ่นเพียงพอก่อนนอน หลีกเลี่ยงน้ำเย็น
• ยกหัวเตียงของลูกให้สูงขึ้นเล็กน้อยด้วยหมอนหนุนใต้ที่นอน เพื่อช่วยลดการไหลของเสมหะลงคอ
• ทำความสะอาดผ้าปูที่นอนและตุ๊กตาด้วยน้ำร้อนทุกสัปดาห์ เพื่อกำจัดไรฝุ่น และหลีกเลี่ยงการใช้พรมหรือผ้าม่านหนาในห้องนอน
• หากลูกมีอาการน้ำมูกร่วม การล้างจมูกด้วยน้ำเกลือก่อนนอนช่วยลดการไหลของน้ำมูกลงคอ ทำให้ลูกหลับสบายขึ้น

หากไอกลางคืนยังคงเรื้อรังนานเกิน 3 สัปดาห์ หรือเริ่มกระทบการนอนของลูกอย่างชัดเจน ควรพากุมารแพทย์ตรวจหาสาเหตุ

ลูกมีอาการไอ เป็นภูมิแพ้หรือเปล่า สังเกตอย่างไร

หากลูกมีอาการไอเรื้อรังเกินกว่า 3 สัปดาห์ ร่วมกับมีน้ำมูกใสๆ ไหลตลอด คุณแม่อาจสงสัยว่าลูกกำลังป่วยเป็นโรคภูมิแพ้ โดยเฉพาะภูมิแพ้จมูก ในทางการแพทย์อธิบายว่าน้ำมูกที่ไหลลงคอจากภาวะภูมิแพ้จมูกหรือไซนัสอักเสบ สามารถทำให้เกิดอาการไอเรื้อรังได้ นอกจากนั้นการไอยังช่วยปกป้องร่างกายของลูก ด้วยการนำเสมหะ สิ่งระคายเคือง และเชื้อโรคออกจากระบบทางเดินหายใจ ² คุณแม่ควรสังเกตอาการร่วมที่บ่งบอกถึงโรคภูมิแพ้ ดังนี้

อาการร่วมที่บ่งบอกว่าลูกอาจเป็นโรคภูมิแพ้

• จามบ่อย โดยเฉพาะตอนเช้าหรือเมื่อเจอสิ่งกระตุ้น
• คันตา คันจมูก คันลำคอ
• มีน้ำมูกใสๆ ไหลตลอดเวลา โดยเฉพาะเมื่อเจออากาศเย็นหรือฝุ่น
• ไอแห้งเรื้อรัง ไม่มีไข้
• ตาแดง ตาบวม ขอบตาคล้ำ
• หายใจทางปากเนื่องจากจมูกตัน นอนกรน นอนไม่สนิท
• อาจมีผื่นคันที่ผิวหนัง

สิ่งกระตุ้นที่พบบ่อย

• ฝุ่น ไรฝุ่น ขนสัตว์
• เกสรดอกไม้ เชื้อรา
• ควันบุหรี่ และอากาศเย็น

คุณแม่สังเกตว่าอาการของลูกแย่ลงเมื่อสัมผัสสิ่งกระตุ้นใด เพื่อช่วยให้กุมารแพทย์วินิจฉัยได้ดีขึ้น หากสงสัยว่าลูกอาจเป็นโรคภูมิแพ้รุนแรง คุณแม่ควรพากุมารแพทย์ตรวจประเมินและทำการทดสอบภูมิแพ้ เพื่อให้รู้สาเหตุที่ชัดเจนและรับการรักษาที่เหมาะสม

วิธีบรรเทาอาการไอของลูกน้อยเบื้องต้นที่บ้าน

วิธีบรรเทาอาการไอของลูกน้อยที่บ้านมีหลายวิธีที่ปลอดภัยและทำได้ง่าย โดยไม่ต้องพึ่งยาในช่วงแรก โดยเฉพาะในเด็กเล็ก ยาแก้ไอและยาแก้หวัดชนิดรับประทานที่ขายโดยที่แพทย์ไม่ได้สั่งให้รับประทาน อาจก่อให้เกิดอันตรายร้ายแรงต่อเด็กเล็ก เพราะความเสี่ยงในการใช้ยาเหล่านี้มีมากกว่าประโยชน์ในการลดอาการหวัด ¹

ผู้เชี่ยวชาญแนะนำว่าเด็กอายุต่ำกว่า 6 ปี ไม่ควรได้รับยาแก้ไอและยาแก้หวัดที่ขายโดยไม่มีใบสั่งยาจากแพทย์ รวมถึงยาลดน้ำมูก เว้นแต่จะได้รับคำแนะนำจากแพทย์หรือเภสัชกร ³ คุณแม่จึงควรเริ่มจากวิธีดูแลที่บ้านก่อนเป็นอันดับแรก

ดูแลความชื้นในห้อง

การจัดความชื้นในห้องเป็นวิธีบรรเทาอาการไอที่ปลอดภัยและมีประสิทธิภาพ เพราะอากาศแห้งทำให้เยื่อบุจมูกและลำคอระคายเคือง กระตุ้นการไอ

วิธีจัดการความชื้น

• ใช้เครื่องทำความชื้น เพราะอากาศที่มีความชื้นจะช่วยให้เสมหะในจมูกไม่แห้งและทางเดินหายใจไม่แห้ง
• เปิดเครื่องอุ่นน้ำเป็นเวลาสักครู่ก็ช่วยให้อากาศไม่แห้งได้
• ให้ลูกนั่งในห้องน้ำและสูดไอน้ำอุ่นจากฝักบัว ¹
• เปิดเครื่องทำความชื้นในห้องนอนตอนกลางคืน รักษาระดับความชื้นที่ 40-60%
• ทำความสะอาดเครื่องสม่ำเสมอ เพื่อป้องกันการเจริญเติบโตของเชื้อรา

ให้ลูกดื่มนมหรือน้ำอย่างเพียงพอ

การให้ลูกดื่มน้ำหรือนมอย่างเพียงพอเป็นพื้นฐานสำคัญของการดูแลเด็กที่ไอ เพราะของเหลวช่วยให้เสมหะเหลวขึ้น ขับออกง่ายขึ้น และลดการระคายเคืองในลำคอ

• ในเด็กที่ยังกินนมแม่: คุณแม่ให้ลูกกินนมแม่ตามต้องการ เพราะนมแม่ช่วยทั้งให้น้ำและเสริมภูมิคุ้มกัน
• ในเด็กโต: ให้ดื่มน้ำสะอาดบ่อยๆ น้ำซุปอุ่น หรือน้ำผลไม้เจือจาง
• เด็กอายุ 1 ปีขึ้นไป: หากลูกอายุเกิน 1 ปี ลองให้ดื่มน้ำมะนาวอุ่นผสมน้ำผึ้ง ³ สำหรับเด็กอายุ 1 ปีขึ้นไป ให้ใช้น้ำผึ้ง 2 ถึง 5 มิลลิลิตร ตามต้องการ เพราะน้ำผึ้งจะช่วยให้เสมหะเหลวลงและคลายอาการไอ ¹

อย่างไรก็ตาม ห้ามให้น้ำผึ้งกับทารกอายุน้อยกว่า 1 ปี เพราะอาจทำให้เกิดโรคโบทูลิซึมในทารก (Botulism) ซึ่งเป็นโรคที่ออกฤทธิ์ทำลายระบบประสาทอาจส่งผลเป็นอันตรายถึงชีวิต ¹ ดังนั้นน้ำผึ้งใช้ได้กับเด็กอายุ 1 ปีขึ้นไปเท่านั้น

หลีกเลี่ยงฝุ่น ควัน และสิ่งระคายเคือง

ฝุ่น ควัน และสิ่งระคายเคืองในสภาพแวดล้อมเป็นปัจจัยกระตุ้นการไอที่สำคัญในเด็ก จากการศึกษาระบุว่าการสัมผัสควันบุหรี่และมลพิษอื่นๆ เช่น ควันจากการเผาไม้ มลพิษทางอากาศ และไอเสียจากยานพาหนะ สามารถทำให้เกิดอาการไอและอาจทำให้อาการไอที่เกี่ยวข้องกับโรคหอบหืดหรือโรคจมูกอักเสบจากภูมิแพ้แย่ลง ²

วิธีจัดการสภาพแวดล้อม

• ไม่สูบบุหรี่ในบ้านและไม่ให้ใครสูบใกล้ลูก
• หลีกเลี่ยงการพาลูกไปสถานที่ที่มีฝุ่นเยอะ
• ปิดประตูหน้าต่างช่วงที่มลพิษทางอากาศสูง
• ใช้เครื่องฟอกอากาศหรือเครื่องกรองอากาศในห้องนอน
• ดูดฝุ่นและซักผ้าปูที่นอนน้ำร้อนทุกสัปดาห์
• เลี่ยงสัตว์เลี้ยงในห้องนอนหากลูกมีอาการแพ้

จัดท่านอนให้เหมาะสม

การจัดท่านอนอย่างเหมาะสมช่วยลดอาการไอตอนกลางคืนของลูกได้ดี เพราะท่านอนราบทำให้เสมหะและน้ำมูกไหลลงคอกระตุ้นการไอ

• ในทารก: คุณแม่ให้นอนหงายในที่นอนแข็ง ไม่มีหมอน ตามหลักการป้องกัน Sudden Infant Death Syndrome (SIDS) แต่อาจใช้หมอนหนุนใต้ที่นอนเพื่อยกหัวเตียงสูงเล็กน้อย
• ในเด็กโต: อาจใช้หมอนหนุนหัวสูงเล็กน้อย เพื่อช่วยให้น้ำมูกไม่ไหลลงคอ

การจัดสภาพห้องนอนให้เย็นสบายในระดับ 24-26 องศาเซลเซียส ก็ช่วยลดการระคายเคืองของทางเดินหายใจ และการให้ลูกอยู่ในท่าตั้งตรงประมาณ 15-30 นาทีหลังให้นม ช่วยลดการไหลย้อนของน้ำนม ลดอาการไอจากการสำลัก

ดูแลอุณหภูมิห้องให้สบาย

อุณหภูมิห้องที่เหมาะสมช่วยลดการระคายเคืองของทางเดินหายใจของลูก

แนวทางจัดอุณหภูมิห้อง

• ปรับเครื่องปรับอากาศให้อยู่ที่ 25 องศาเซลเซียส
• หลีกเลี่ยงการเปิดแอร์เย็นจัดเกินไป เพราะอากาศเย็นจัดอาจกระตุ้นการหดตัวของหลอดลม โดยเฉพาะในเด็กที่เป็นหอบหืด
• ห้องนอนควรอากาศถ่ายเทดีแต่ไม่มีลมโกรกถูกตัวลูกโดยตรง
• ในฤดูหนาวให้ลูกใส่เสื้อผ้าอุ่นพอดี ไม่ห่มผ้ามากเกินไปจนทำให้เด็กร้อน เพราะการเหงื่อออกแล้วเจออากาศเย็นอีกครั้งอาจกระตุ้นการไอ

การรักษาอุณหภูมิที่สม่ำเสมอตลอดทั้งคืนช่วยให้ลูกหลับสนิทและลดอาการไอที่กระทบการนอน

สังเกตอาการอย่างใกล้ชิด

การสังเกตอาการของลูกอย่างใกล้ชิดเป็นสิ่งสำคัญที่สุดในการดูแลเด็กที่ไอ โดยคุณแม่ควรบันทึกลักษณะการไอของลูกเพื่อช่วยในการประเมินอาการ เช่น

• ลูกไอแห้งหรือมีเสมหะ
• ไอบ่อยช่วงไหน
• ไอเสียงดังหรือมีเสียงวี้ด
• มีไข้หรือน้ำมูกร่วมด้วยหรือไม่
• ลูกยังคงกินนม ดื่มน้ำ และนอนหลับได้ตามปกติไหม

ทั้งนี้ หากอาการหวัดไม่ได้รบกวนลูก ลูกยังคงร่าเริง เล่นได้ปกติ และนอนหลับสบาย ก็อาจแปลว่าพวกเขายังสบายดี ¹ ดังนั้นการสังเกตว่าลูกยังมีกิจวัตรประจำวันเป็นปกติหรือไม่ จึงเป็นตัวชี้วัดสำคัญในการตัดสินใจว่าควรพาไปพบแพทย์เมื่อไร

การบรรเทาอาการไอของลูกแยกตามวัย

การดูแลอาการไอของลูกแบ่งวิธีตามวัยได้ดังนี้

สำหรับเด็กเล็ก (อายุน้อยกว่า 1 ปี)

ให้กินนมแม่ตามต้องการ เพราะนมแม่เสริมภูมิคุ้มกันและให้ของเหลวพอ

• ล้างจมูกด้วยน้ำเกลือ 2-3 หยดต่อรูจมูกตามคำแนะนำของแพทย์หรือเภสัชกรเพื่อลดความเหนียวของน้ำมูก
• ใช้ลูกยางดูดเสมหะออกอย่างเบามือ
• จัดท่าให้ลูกตั้งตรงประมาณ 15-30 นาทีหลังให้นม เพื่อลดการไหลย้อนของน้ำนม
• ปรับอุณหภูมิห้องให้สบาย ใช้เครื่องทำความชื้นหากอากาศแห้ง
• ห้ามให้น้ำผึ้ง ห้ามซื้อยาแก้ไอ หรือยาแก้หวัดเองโดยเด็ดขาด เพราะมีความเสี่ยงต่อโรคโบทูลิซึมในทารกและผลข้างเคียงรุนแรงอื่นๆ

สำหรับเด็กโต (อายุ 1 ปีขึ้นไป)

• ดื่มน้ำอุ่นบ่อยๆ งดน้ำเย็น
• หากอายุเกิน 1 ปีสามารถใช้น้ำผึ้ง 2-5 มิลลิลิตรเพื่อช่วยคลายอาการไอ
• งดอาหารรสจัด แนะนำให้กินอาหารอ่อนที่ย่อยง่าย
• ทำร่างกายให้อบอุ่น อยู่ในที่อากาศถ่ายเทดี ไม่หนาวเย็นจนเกินไป
• ให้รับประทานยาตามที่กุมารแพทย์จัดให้เท่านั้น

สำหรับเด็กอายุต่ำกว่า 6 ปี

สำนักงานบริการสุขภาพแห่งชาติของสหราชอาณาจักร (NHS) แนะนำว่า เด็กอายุต่ำกว่า 6 ปี คุณแม่ไม่ควรซื้อยาแก้ไอมาให้ลูกใช้เอง จะต้องปฏิบัติตามคำแนะนำจากแพทย์เท่านั้น ³

ลูกไอแบบไหน คุณแม่ควรพาไปพบแพทย์

แม้ส่วนใหญ่อาการไอของลูกจะดีขึ้นเองภายใน 1-2 สัปดาห์ แต่บางกรณีต้องการการตรวจประเมินจากแพทย์ คุณแม่ควรพาลูกไปพบแพทย์เมื่อพบสัญญาณเตือนที่บ่งบอกถึงปัญหาที่ต้องการการรักษา

หากลูกไอนานเกิน 3 สัปดาห์ ควรไปพบแพทย์ ³ ในกรณีฉุกเฉิน ควรพาไปห้องฉุกเฉินหรือโทรสายด่วน 1669 ทันที หากลูกหายใจลำบาก เพราะต้องการการรักษาเร่งด่วนที่โรงพยาบาล ³ ผู้เชี่ยวชาญเสริมว่าอาการไอที่นานกว่า 2 ถึง 3 สัปดาห์ ควรพาเด็กไปพบแพทย์ ²

สัญญาณที่ต้องพาลูกไปพบแพทย์ทันที ได้แก่

• ไอนานต่อเนื่องเกิน 3 สัปดาห์
• ไอแล้วมีเสมหะปนเลือดหรือเสมหะข้นมาก
• หายใจเร็วผิดปกติ หายใจมีเสียงวี้ดหรือเสียงครืดคราด
• หน้าอกบุ๋มหรือกล้ามเนื้อใต้ซี่โครงดึงเข้าทุกครั้งที่หายใจ
• ริมฝีปาก เล็บมือ หรือผิวรอบปากมีสีเขียวคล้ำหรือเทา
• สำลักจนกลืนอาหารหรือน้ำลายไม่ได้
• มีไข้สูงเกิน 38.5 องศาเซลเซียสร่วมกับอาการไอ
• ไอจนอาเจียนซ้ำหลายครั้ง
• ไอจนตัวเขียวหรือหยุดหายใจชั่วขณะ
• มีเสียงหายใจเข้าดังคล้ายเสียง "วู้ป" ซึ่งบ่งบอกถึงโรคไอกรน

สัญญาณฉุกเฉินที่ต้องไปห้องฉุกเฉินหรือโทรสายด่วน 1669 ทันที

• ลูกหายใจลำบากอย่างชัดเจน หายใจเร็วผิดปกติ
• หน้าอกบุ๋มลึก
• ริมฝีปากหรือใบหน้าเขียวคล้ำ
• ซึมลงผิดปกติ ปลุกตื่นยาก
• สำลักจนหายใจไม่ได้

โดยเฉพาะในทารกอายุน้อยกว่า 3 เดือนที่มีอาการไอร่วมกับไข้หรือหายใจผิดปกติ คุณแม่ต้องพาไปพบแพทย์ทันที เพราะระบบภูมิคุ้มกันของทารกยังพัฒนาไม่เต็มที่ การไอในกลุ่มอายุนี้อาจเป็นสัญญาณของการติดเชื้อที่รุนแรง สำหรับคุณพ่อคุณแม่มือใหม่ที่กังวลเรื่องการดูแลสุขภาพลูก สามารถศึกษาข้อมูลเพิ่มเติมเกี่ยวกับ คำถามเรื่องลูก ที่คุณแม่มือใหม่ ควรรู้ เพื่อเตรียมพร้อมรับมือและดูแลลูกน้อยให้ดีที่สุด

อาการไอในลูกน้อยเป็นเรื่องที่คุณแม่ทุกท่านต้องเจอ ไม่ว่าจะไอแห้ง ไอกลางคืน หรือไอจากภูมิแพ้ การไอเป็นกลไกธรรมชาติที่ช่วยขับเสมหะและสิ่งแปลกปลอมออกจากทางเดินหายใจ คุณแม่ไม่ต้องกังวลจนเกินไป แต่ควรสังเกตอาการใกล้ชิด หากพบสัญญาณผิดปกติให้พาลูกพบกุมารแพทย์ทันที วิธีบรรเทาอาการไอของลูกน้อยที่บ้าน คือ จัดความชื้นห้อง ดื่มน้ำหรือนมแม่ หลีกเลี่ยงควันและฝุ่น จัดท่านอนเหมาะ ส่วนใหญ่อาการไอดีขึ้นเองใน 1-2 สัปดาห์

คุณพ่อคุณแม่สามารถส่งเสริมสุขภาพลูกน้อย ด้วยการให้ลูกอยู่ในสภาพแวดล้อมสะอาด พักผ่อนพอ ให้รับประทาน อาหารที่มีประโยชน์ครบ 5 หมู่ และรับวัคซีนตามกำหนด พื้นฐานสำคัญคือระบบภูมิคุ้มกันในลำไส้ โดยเฉพาะในวัยทารก นมแม่เป็นแหล่งรวมสารอาหารล้ำค่าในการพัฒนาสมองอย่าง แอลฟาแล็ค สฟิงโกไมอีลิน (Alphalac Sphingomyelin), ดีเอชเอ (DHA) และ โอเมก้า 3, 6, 9 (Omega 3, 6, 9) ที่ช่วยส่งสัญญาณประสาทมีประสิทธิภาพ พร้อมจุลินทรีย์สุขภาพ บี แล็กทิส (B. lactis) ที่ช่วยพัฒนาภูมิคุ้มกันตั้งแต่ระยะเริ่มต้น เสริมให้ลูกแข็งแรงพร้อมเรียนรู้และเติบโตอย่างเต็มที่ค่ะ

บทความแนะนำสำหรับคุณแม่

• ลูกท้องเสียให้กินอะไรดี ลูกท้องเสียกี่วันหาย อาการแบบไหนเรียกรุนแรง
• ทารกไม่ถ่ายกี่วันผิดปกติ ทารกตดบ่อย ลูกน้อยควรกินอะไรให้ขับถ่ายง่าย
• ทารกอุจจาระเป็นเม็ดมะเขือ อุจจาระเป็นเม็ด พร้อมวิธีป้องกันเบื้องต้น
• วิธีนวดท้องให้ทารกถ่าย สำหรับลูกน้อยที่ท้องผูก ไม่ยอมถ่ายหลายวัน
• ลูกปวดท้องตรงสะดือเป็น ๆ หาย ๆ เกิดจากอะไร พร้อมวิธีดูแลทารกปวดท้อง