ผ่าคลอดนอนตะแคงได้ไหม? พร้อมวิธีลุกนั่งหลังผ่าคลอด

สรุป

• ท่านอนที่แนะนำคือท่าหงายปรับหัวเตียงสูงและท่านอนตะแคงซ้าย
• หลังผ่าคลอด ไม่แนะนำให้คุณแม่นอนคว่ำ เนื่องจากอาจจะทำให้เกิดแรงกดทับและปวดแผลมากขึ้น ควรหลีกเลี่ยงท่านอนคว่ำอย่างน้อย 6 สัปดาห์หลังการผ่าคลอด จนกว่าแผลจะหายดี หรือตามคำแนะนำของแพทย์
• หลังจากผ่าคลอด เมื่อคุณแม่รู้สึกดีขึ้นและไม่ค่อยอ่อนเพลียแล้ว ก็สามารถเริ่มขยับตัวและพลิกตะแคงได้แล้ว การขยับตัวเบาๆ แบบนี้จะช่วยให้ลำไส้ทำงานได้ดีขึ้น และยังช่วยลดอาการท้องอืด  ที่สำคัญการนอนตะแคงยังเป็นท่าที่ช่วยให้คุณแม่ลุกจากเตียงได้ง่าย
• การนอนหลับให้เพียงพอเป็นอีกส่วนสำคัญต่อการฟื้นตัว เพราะร่างกายต้องใช้พลังงานสูงในการซ่อมแซมแผล

เลือกอ่านตามหัวข้อ

• ทำไมท่านอนหลังผ่าคลอดถึงสำคัญต่อการฟื้นตัว?
• ท่านอนหลังผ่าคลอดแบบไหนช่วยให้ไม่เจ็บแผลและนอนหลับสบาย?
• ผ่าคลอดนอนตะแคงได้ไหม เริ่มนอนตะแคงได้เมื่อไหร่?
• บล็อคหลังนอนราบกี่ชั่วโมง ถึงจะนอนตะแคงได้?
• ท่านอนที่ควรหลีกเลี่ยงหลังผ่าคลอดคืออะไร?
• ผ่าคลอดนอนไม่หลับทำอย่างไร เคล็ดลับช่วยให้นอนหลับดีขึ้น?
• วิธีลุกนั่งหลังผ่าคลอดและลุกจากเตียงอย่างปลอดภัยทำอย่างไร?
• ท่าให้นมลูกบนเตียงหลังผ่าคลอด ทำอย่างไรไม่ให้เจ็บแผล?
• เมื่อไหร่คุณแม่หลังผ่าคลอดจะกลับมานอนท่าปกติที่ถนัดได้?

ทำไมท่านอนหลังผ่าคลอดถึงสำคัญต่อการฟื้นตัว?

คุณแม่หลายท่านที่เพิ่งผ่าคลอดมักกังวลว่าพลิกตัวแล้วแผลจะปริไหม หรือนอนท่าไหนถึงจะไม่เจ็บแผล ซึ่งเป็นความกังวลที่เข้าใจได้ค่ะ เพราะหลังผ่าคลอด สิ่งที่ร่างกายของคุณแม่ต้องการมากที่สุดคือการพักผ่อน เพราะการซ่อมแซมแผลผ่าตัดเป็นกระบวนการที่ร่างกายต้องใช้พลังงานสูง ⁵ การนอนหลับพักผ่อนให้เพียงพอจึงเป็นหัวใจสำคัญ เพราะร่างกายจะใช้ช่วงเวลาที่คุณแม่หลับสนิทในการเร่งซ่อมแซมเนื้อเยื่อที่บาดเจ็บค่ะ

การสมานแผลของร่างกายจะค่อยๆ ดำเนินไปเป็น 3 ระยะต่อเนื่องกัน ตั้งแต่ระยะห้ามเลือด ระยะสร้างเนื้อเยื่อใหม่ ไปจนถึงระยะปรับโครงสร้างให้แข็งแรง ⁵ ในช่วง 5-7 วันแรก ร่างกายจะเริ่มสร้างคอลลาเจนใหม่เพื่อเชื่อมแผลให้ติดกัน ⁶ จากนั้นแผลจะค่อยๆ ดีขึ้นตามลำดับ แต่กว่าจะฟื้นตัวเต็มที่ต้องใช้เวลาหลายเดือนเลยค่ะ ⁶ คุณแม่จึงไม่ต้องรีบร้อนนะคะ ค่อยๆ ดูแลตัวเองไปทีละวัน

สิ่งที่คุณแม่อาจยังไม่รู้ คืองานวิจัยพบว่าคุณภาพการนอนหลับส่งผลต่อการฟื้นตัวหลังผ่าคลอดเลยค่ะ คุณแม่ที่นอนหลับไม่ดีมีแนวโน้มที่จะเจ็บแผลมากขึ้น และฟื้นตัวได้ช้ากว่า ¹ ท่านอนที่เหมาะสมจึงไม่ใช่แค่เรื่องความสบาย แต่ช่วยลดแรงกดทับบริเวณแผลผ่าตัด ทำให้คุณแม่ลุกจากเตียงได้สะดวกขึ้น หายใจได้ดีขึ้น และยังช่วยลดการตึงของกล้ามเนื้อหน้าท้อง ซึ่งส่งผลดีต่อแผลหลังการผ่าตัด

ท่านอนหลังผ่าคลอดแบบไหนช่วยให้ไม่เจ็บแผลและนอนหลับสบาย?

คุณแม่ผ่าคลอดสามารถเลือกท่านอนได้หลายแบบค่ะ สิ่งสำคัญคือเลือกท่าที่ไม่กดทับแผลและทำให้นอนหลับได้สบาย ลองดูท่านอนที่แนะนำกันนะคะ

1. ท่านอนหงาย: ลดแรงตึงและแรงกดทับแผลผ่าคลอด

เป็นท่าที่แนะนำในช่วงแรกหลังผ่าคลอดค่ะ เพราะช่วยลดแรงตึงและแรงกดทับบริเวณแผลให้เหลือน้อยที่สุด และช่วยให้ร่างกายอยู่ในแนวแกนกลาง ¹³ คุณแม่สามารถใช้หมอนรองใต้เข่าเพื่อปรับท่านอนให้สบายขึ้นได้ค่ะ สำหรับคุณแม่ที่มีปัญหาหายใจไม่สะดวกหลังคลอด การปรับหัวเตียงให้สูงขึ้นเป็นมุม 45 องศาจะช่วยให้ทางเดินหายใจโล่งขึ้นด้วย ¹³

2. ท่านอนตะแคง

การนอนตะแคงเป็นอีกทางเลือกที่ดีสำหรับคุณแม่ผ่าคลอดค่ะ เพราะไม่เพิ่มแรงกดทับที่แผล และยังลุกจากเตียงได้ง่ายกว่าท่านอนหงาย โดยแนะนำให้นอนตะแคงซ้ายเพราะช่วยให้เลือดไหลเวียนได้ดีและระบบย่อยอาหารทำงานสะดวกขึ้น ¹³

การขยับพลิกตัวบ่อยๆหรือเปลี่ยนท่านอนเป็นระยะๆ จะช่วยกระตุ้นให้ระบบลำไส้กลับมาทำงานเป็นปกติได้เร็วขึ้น และลดอาการแน่นท้องหลังผ่าคลอดด้วยค่ะ ¹¹ สำหรับช่วง 2 สัปดาห์แรก คุณแม่ควรงดยกของที่หนักกว่า 4-7 กิโลกรัม (10-15 ปอนด์) เพื่อไม่ให้แผลถูกดึงรั้ง ⁹ ค่อยๆ ปรับท่านอนไปทีละนิดจนเจอท่าที่สบายที่สุดสำหรับตัวเองนะคะ

ผ่าคลอดนอนตะแคงได้ไหม เริ่มนอนตะแคงได้เมื่อไหร่?

นอนตะแคงได้ค่ะ คุณแม่ไม่ต้องกังวลว่าแผลจะปริหรือแตกนะคะ เพราะท่านอนตะแคงไม่ได้เพิ่มแรงกดทับโดยตรงบริเวณแผลผ่าคลอด ¹³ คุณแม่สามารถเริ่มนอนตะแคงได้เมื่อฤทธิ์ยาชาหมดและรู้สึกพร้อมที่จะขยับตัวแล้วค่ะ ทั้งนี้ควรปรึกษาพยาบาลหรือแพทย์ผู้ดูแลก่อนเปลี่ยนท่านอนครั้งแรกนะคะ

ตอนพลิกตัวครั้งแรก คุณแม่ควรค่อยๆ ขยับช้าๆ ไม่ต้องรีบค่ะ ช่วงแรกๆ ถ้ามีคุณพ่อหรือคนใกล้ชิดอยู่ด้วย ลองขอให้ช่วยประคองจะสบายใจขึ้นนะคะ

บล็อคหลังนอนราบกี่ชั่วโมง ถึงจะนอนตะแคงได้?

หลังบล็อคหลัง คุณแม่จะยังขยับขาไม่ได้ประมาณ 2-4 ชั่วโมง ¹² ช่วงนี้จำเป็นต้องนอนราบรอให้ฤทธิ์ยาชาหมดก่อนค่ะ การบล็อคหลังเป็นการฉีดยาระงับความรู้สึกเข้าไปในช่องไขสันหลัง ทำให้คุณแม่รู้สึกชาตั้งแต่ช่วงกลางลำตัวถึงขา แต่ช่วงบนของลำตัวยังรู้สึกตัวอยู่ตลอดเวลา สามารถเห็นหน้าลูกน้อยและได้ยินเสียงร้องครั้งแรกได้ ¹² ข้อดีอีกอย่างคือฤทธิ์ยาชาจะช่วยกดระบบประสาท ทำให้คุณแม่ยังไม่เจ็บแผลในทันที ¹² เมื่อยาชาหมดฤทธิ์และเริ่มขยับตัวได้แล้ว ก็สามารถเริ่มพลิกตะแคงตัวได้ค่ะ ทั้งนี้ควรปฏิบัติตามคำแนะนำของแพทย์ผู้ดูแลค่ะ

สำหรับคุณแม่บางท่านอาจมีอาการปวดหลังหรือเมื่อยหลังในช่วงแรกๆ หลังผ่าคลอด ¹² ซึ่งเป็นเรื่องปกติที่เกิดขึ้นได้ค่ะ ไม่ต้องตกใจนะคะ หากมีอาการไม่สบายตัวควรแจ้งพยาบาลเพื่อขอคำแนะนำเพิ่มเติมค่ะ

ท่านอนที่ควรหลีกเลี่ยงหลังผ่าคลอดคืออะไร?

ท่าที่คุณแม่ควรหลีกเลี่ยงมากที่สุดหลังผ่าคลอดคือท่านอนคว่ำค่ะ ¹³ เพราะการนอนคว่ำจะเพิ่มน้ำหนักตัวกดทับลงบริเวณแผลผ่าตัดโดยตรง ซึ่งแรงกดทับเป็นหนึ่งในปัจจัยที่รบกวนการสมานแผลของร่างกาย ⁶

กว่าแผลผ่าคลอดจะหายดีในระดับที่ปลอดภัย ต้องใช้เวลาประมาณ 4-6 สัปดาห์ ⁶ สถาบันการแพทย์ชั้นนำของสหรัฐอเมริกา (Mayo Clinic) ระบุว่าช่วง 2 สัปดาห์แรกควรงดยกของหนักเพื่อไม่ให้แผลถูกดึงรั้ง ⁹ คุณแม่จึงควรหลีกเลี่ยงท่านอนคว่ำอย่างน้อย 6 สัปดาห์ หรือจนกว่าจะไม่รู้สึกเจ็บเมื่อกดทับบริเวณแผลหรือตามคำแนะนำของแพทย์ค่ะ ¹³ นอกจากท่าคว่ำแล้ว ท่านอนที่ทำให้ลำตัวบิดหรือเกร็งหน้าท้องก็ควรหลีกเลี่ยงเช่นกันนะคะ เพราะอาจดึงรั้งแผลให้เจ็บมากขึ้นได้ค่ะ
ก่อนเปลี่ยนกลับมานอนคว่ำ คุณแม่ควรปรึกษาแพทย์ให้มั่นใจว่าแผลหายดีแล้วนะคะ

ผ่าคลอดนอนไม่หลับทำอย่างไร เคล็ดลับช่วยให้นอนหลับดีขึ้น?

คุณแม่หลายท่านนอนไม่หลับหลังผ่าคลอด ซึ่งเป็นเรื่องที่เกิดขึ้นได้บ่อยมากค่ะ จากการศึกษาพบว่าคุณแม่ที่ผ่าคลอดมากกว่าครึ่งมีอาการเจ็บแผลรุนแรง ซึ่งส่งผลให้คุณภาพการนอนหลับลดลงและส่งผลต่ออารมณ์ด้วย ⁷ ยิ่งนอนไม่หลับก็ยิ่งเจ็บแผล ยิ่งเจ็บแผลก็ยิ่งนอนไม่หลับ กลายเป็นวงจรที่คุณแม่ต้องเจอค่ะ

เคล็ดลับที่จะช่วยให้คุณแม่นอนหลับดีขึ้น ลองทำตามนี้นะคะ

• นอนเมื่อลูกนอน อย่ารอจนง่วงมากค่ะ ช่วงแรกหลังผ่าคลอดร่างกายต้องการพักผ่อนมาก หากมีคุณพ่อหรือคนใกล้ชิดช่วยดูแลลูกน้อยได้ ก็อย่าลังเลที่จะขอความช่วยเหลือนะคะ ⁹
• อย่าอดทนกับอาการเจ็บแผลค่ะ ถ้าเจ็บแผลจนนอนไม่หลับ ควรปรึกษาแพทย์ค่ะ ซึ่งแพทย์สามารถจ่ายยาแก้ปวดที่ปลอดภัย ไม่กระทบต่อการให้นมลูกได้ค่ะ ⁹
• ดูแลจิตใจควบคู่กับร่างกายด้วยนะคะ งานวิจัยพบว่าการดูแลด้านจิตใจร่วมกับการบรรเทาอาการเจ็บปวด สามารถช่วยให้คุณแม่นอนหลับได้ดีขึ้นอย่างชัดเจน ซึ่งจะช่วยเร่งการฟื้นตัวของร่างกายไปด้วย ⁷

วิธีลุกนั่งหลังผ่าคลอดและลุกจากเตียงอย่างปลอดภัยทำอย่างไร?

หลังผ่าตัด คุณแม่สามารถเริ่มพลิกตะแคงตัวได้ตามความสบาย พยาบาลจะแนะนำวิธีลุกจากเตียงอย่างถูกวิธี ซึ่งจะช่วยให้คุณแม่ไม่เจ็บแผล

1. เริ่มจากนอนตะแคงงอเข่าเล็กน้อย หันไปด้านที่คุณแม่ต้องการจะลุก
2. ใช้ข้อศอก ข้างที่อยู่ด้านล่างยันพื้นเตียง
3. ใช้มืออีกข้างจับเหล็กกั้นเตียง หรือพยุงตัวกับคนที่คอยช่วยเหลือ
4. จากนั้น ค่อย ๆ ยกตัวขึ้นในท่าตะแคง โดยพยายามไม่เกร็งหน้าท้อง
5. เมื่อนั่งตัวตรงดีแล้วค่อยลุกยืนค่ะ ¹³

การเริ่มขยับตัวและลุกเดินเคลื่อนไหวร่างกายหลังผ่าคลอดมีประโยชน์มากค่ะ จากงานวิจัยพบว่าการลุกเดินเร็วหลังผ่าคลอดมีความสำคัญในการป้องกันภาวะลิ่มเลือดอุดตัน ซึ่งเป็นภาวะแทรกซ้อนที่พบได้บ่อยในช่วงหลังคลอด โดยเฉพาะในคุณแม่ที่ผ่าคลอด ²

นอกจากนี้การลุกเดินยังช่วยกระตุ้นการไหลเวียนเลือด ช่วยส่งเสริมให้ระบบทางเดินอาหารฟื้นตัวเร็วขึ้น ลดอาการท้องอืด และลดโอกาสเกิดการติดเชื้อในปอดด้วยค่ะ ³ ในทางกลับกัน การนอนนิ่งๆ บนเตียงนานเกินไปอาจทำให้เกิดภาวะแทรกซ้อน เช่น ท้องอืด ปัสสาวะคั่ง และลิ่มเลือดอุดตันได้ ³

คุณแม่ไม่ต้องรีบเดินไกลนะคะ เริ่มจากลุกนั่งข้างเตียงก่อน แล้วค่อยๆ ลองเดินสั้นๆ ไปทีละนิด ถ้ามีคนคอยประคองข้างๆ จะช่วยให้มั่นใจขึ้นค่ะ

ท่าให้นมลูกบนเตียงหลังผ่าคลอด ทำอย่างไรไม่ให้เจ็บแผล?

ท่าที่เหมาะที่สุดสำหรับคุณแม่ผ่าคลอดคือท่าที่ไม่ให้น้ำหนักตัวลูกกดทับบริเวณแผลค่ะ ท่าให้นมที่แนะนำมี 2 ท่า ดังนี้นะคะ

1. ท่าอุ้มลูกฟุตบอล (Clutch hold หรือ Football hold)

ท่านี้จะคล้ายกับการอุ้มลูกฟุตบอลไว้ข้างลำตัวค่ะ คุณแม่จะจัดให้ลูกนอนในท่ากึ่งตะแคง อุ้มลูกไว้ด้านข้างลำตัว งอข้อศอก ใช้มือประคองที่ต้นคอและท้ายทอยของลูกให้กระชับกับสีข้าง หลังลูกจะพาดบนแขนของคุณแม่ ขาของลูกจะชี้ไปด้านหลังของคุณแม่ ท่านี้ดีตรงที่น้ำหนักตัวลูกจะไม่กดทับแผลผ่าคลอด ทำให้คุณแม่รู้สึกสบาย ไม่เจ็บแผล ¹⁰

ท่านี้เหมาะสำหรับ:

• คุณแม่ที่ผ่าคลอด เพราะลูกจะไม่โดนแผลผ่าตัด
• คุณแม่ที่มีหน้าอกใหญ่ หรือลูกตัวเล็ก
• คุณแม่ลูกแฝด เพราะสามารถให้นมลูกพร้อมกันได้ทั้งสองคน

2. ท่านอน (Side lying position)

ท่านี้คุณแม่และลูกจะนอนตะแคงหันหน้าเข้าหากันค่ะ ใช้มือประคองลูกให้ปากอยู่ระดับเดียวกับเต้านม คุณแม่สามารถใช้หมอนหรือผ้าขนหนูรองหลังลูกเพื่อให้ลูกอยู่ชิดกับตัวคุณแม่มากขึ้น ท่านี้เป็นท่าที่ดีสำหรับคุณแม่ที่เหนื่อยล้าหรือกำลังพักฟื้นจากการผ่าคลอด ⁴ ช่วยให้คุณแม่ได้พักผ่อนอย่างเต็มที่ ท่านี้สะดวกมากสำหรับการให้นมตอนกลางคืนโดยไม่ต้องลุกนั่งค่ะ

ทั้งท่าอุ้มลูกฟุตบอล และท่านอนตะแคง สามารถใช้หมอนช่วยรองรับตัวลูกเพื่อลดแรงกดบริเวณแผลเย็บและทำให้สบายขึ้นได้ค่ะ ⁴

เมื่อไหร่คุณแม่หลังผ่าคลอดจะกลับมานอนท่าปกติที่ถนัดได้?

การกลับมานอนในท่าที่ถนัดได้อย่างสบายใจนั้นขึ้นอยู่กับระยะเวลาการพักฟื้นของร่างกาย โดยทั่วไปกระบวนการสมานแผลผ่าคลอดจะใช้เวลาเบื้องต้นประมาณ 4-6 สัปดาห์ ซึ่งจากการศึกษาพบว่า   ภายในเวลาประมาณ 5 สัปดาห์ โดยทั่วไปแผลผ่าตัดจะสมานตัวและหายดี ซึ่งมารดาควรได้รับการแนะนำวิธีดูแลแผลและหมั่นตรวจสอบสุขภาพของแผลอย่างสม่ำเสมอ ต้องอาศัยการหมั่นสังเกตอาการผิดปกติอย่างใกล้ชิดและการฟื้นตัวเชิงรุก ⁷ อย่างไรก็ตาม การปรับโครงสร้างเนื้อเยื่อให้แข็งแรงสมบูรณ์เต็มที่อาจใช้เวลาต่อเนื่องไปจนถึง 12 เดือน ⁶ จึงอยากให้คุณแม่ค่อยๆ สังเกตสัญญาณจากร่างกายอย่างใจเย็นโดยไม่ต้องเร่งรีบ เพราะความแข็งแรงที่ยั่งยืนเริ่มต้นจากการให้เวลาตัวเองได้ฟื้นฟูอย่างเหมาะสมในทุกๆ วันค่ะ

สัญญาณที่บอกว่าคุณแม่พร้อมกลับมานอนท่าที่ถนัดได้ คือเมื่อพลิกตัวหรือเปลี่ยนท่าแล้วไม่รู้สึกเจ็บแผล ไม่มีอาการตึงหรือแสบบริเวณแผลผ่าตัด ทั้งนี้ก่อนเปลี่ยนท่านอนกลับมาเป็นท่าที่ถนัด ควรปรึกษาแพทย์ในนัดตรวจหลังคลอดเพื่อให้มั่นใจว่าแผลหายดีแล้วนะคะ

การให้ความสำคัญกับการพักผ่อนอย่างเต็มที่และจัดท่าทางการนอนที่เหมาะสม คือกุญแจสำคัญที่ช่วยให้ร่างกายของคุณแม่ฟื้นตัวได้รวดเร็ว พร้อมสำหรับการผลิตน้ำนมคุณภาพที่มีสารอาหารล้ำค่ากว่า 200 ชนิด ไม่ว่าจะเป็น แคลเซียม (Calcium), ดีเอชเอ (DHA),โอเมก้า 3,6,9 (Omega 3,6,9) และ แอลฟาแล็ค สฟิงโกไมอีลิน (Alphalac Sphingomyelin) ซึ่งมีบทบาทสำคัญในการพัฒนาสมองและส่งเสริมการเจริญเติบโตของลูกรัก ⁸ โดยเฉพาะสำหรับลูกน้อยที่คลอดด้วยวิธีผ่าคลอดซึ่งอาจพลาดโอกาสรับจุลินทรีย์ชนิดดีตามธรรมชาติ นมแม่จึงเป็นตัวช่วยที่ยอดเยี่ยมในการส่งต่อจุลินทรีย์สุขภาพอย่าง บี แล็กทิส (B. lactis) ที่มีส่วนช่วยเสริมสร้างระบบภูมิคุ้มกันที่ดีให้กับลูกน้อยอีกด้วยค่ะ

หวังว่าคำแนะนำที่ผ่านมาทั้งหมด ไม่ว่าจะเป็นเรื่อง วิธีลุกจากเตียงหลังผ่าคลอด หรือ คุณแม่ผ่าคลอดนอนตะแคงได้ไหม จะช่วยให้คุณแม่ดูแลตัวเองได้อย่างถูกต้องและสบายใจขึ้นนะคะ ขอให้คุณแม่หลังคลอดทุกคนมีสุขภาพแข็งแรง ฟื้นตัวได้อย่างรวดเร็ว และมีน้ำนมไหลดี ให้ลูกน้อยได้ดื่มอย่างสมบูรณ์ค่ะ แต่หากคุณแม่พบความผิดปกติทางสุขภาพหรือมีปัญหาหลังผ่าคลอด ควรรีบไปพบคุณหมอทันที เพื่อความปลอดภัยและสุขภาพที่ดีของคุณแม่ค่ะ

บทความแนะนำสำหรับคุณแม่มือใหม่

• สมองและภูมิคุ้มกันของเด็กผ่าคลอด
• ฤกษ์คลอด ฤกษ์ผ่าคลอด วันมงคล เวลาดี สำหรับลูกรัก
• 10 วิธีกระตุ้นน้ำนม เพิ่มน้ำนมคุณแม่ เมื่อน้ำนมไม่ไหล
• ท่าให้นมลูก ท่านอนให้นม พร้อมท่าจับเรอ ป้องกันลูกน้อยท้องอืด
• ตารางกินนมทารก ลูกควรกินนมแม่วันละกี่ครั้ง ปริมาณเท่าไหร่