โพรไบโอติกคืออะไร? probiotic คืออะไร ทำไมถึงเกี่ยวกับลำไส้ลูก

สรุป

• โพรไบโอติก คือ จุลินทรีย์มีชีวิตที่มีประโยชน์ต่อร่างกาย ¹ โดยนมแม่ถือเป็นแหล่งจุลินทรีย์ดีตามธรรมชาติแห่งแรกของลูก ⁴
• โพรไบโอติกและพรีไบโอติกทำงานคู่กัน โพรไบโอติกคือ "จุลินทรีย์ดี" ส่วนพรีไบโอติกคือ "อาหารของจุลินทรีย์" ทั้งสองส่วนนี้จะ ทำงานร่วมกันเพื่อสร้างสมดุลที่ดีในระบบทางเดินอาหารของลูกน้อย
• ประโยชน์ต่อสุขภาพ มีหลักฐานทางคลินิกที่ยืนยันว่า โพรไบโอติกบางสายพันธุ์สามารถช่วยย่นระยะเวลาอาการท้องเสียให้หายเร็วขึ้นได้ประมาณ 25 ชั่วโมง พร้อมทั้งช่วยส่งเสริมระบบภูมิคุ้มกันของเด็กให้ทำงานได้ดีขึ้น ² โดยมีนมแม่เป็นหนึ่งในแหล่งสำคัญของการส่งต่อจุลินทรีย์สู่ทารก
• คำแนะนำในการให้โพรไบโอติก หากคุณแม่ต้องการให้ลูกได้รับโพรไบโอติกในรูปแบบผลิตภัณฑ์สำเร็จรูป ควรปรึกษาคุณหมอเด็กหรือผู้เชี่ยวชาญก่อนเสมอ โดยเฉพาะในกลุ่มเด็กที่มีปัญหาด้านระบบภูมิคุ้มกัน

เลือกอ่านตามหัวข้อ

• โพรไบโอติกคืออะไร? จุลินทรีย์ดีในระบบย่อยของลูกรัก
• โพรไบโอติก vs พรีไบโอติกต่างกันอย่างไร? คู่หูเพื่อสมดุลลำไส้
• ประโยชน์ของโพรไบโอติกในการดูแลระบบย่อยและภูมิคุ้มกันของลูก
• โพรไบโอติกเหมาะกับลูกวัยไหน คุณแม่ควรเริ่มเมื่อไร
• โพรไบโอติกกินตอนไหนดี ปริมาณเท่าไหร่ถึงเหมาะกับลูก
• โพรไบโอติกมีอยู่ในอาหารอะไรบ้าง
• ข้อควรระวังสำคัญที่คุณแม่ควรรู้ก่อนเลือกโพรไบโอติกให้ลูก

โพรไบโอติกคืออะไร? จุลินทรีย์ดีในระบบย่อยของลูกรัก

ตามคำนิยามอย่างเป็นทางการระดับสากลตั้งแต่ปี 2001 โพรไบโอติกคือจุลินทรีย์ที่มีชีวิต ซึ่งเมื่อได้รับในปริมาณที่เพียงพอและเหมาะสม จะ มีคุณประโยชน์และส่งเสริมสุขภาพที่ดีให้กับร่างกายเราค่ะ เรื่องนี้ไม่ได้เป็นเพียงแค่เทรนด์สุขภาพทั่วไปนะคะ เพราะในฐานข้อมูลทางการแพทย์ระดับโลกอย่าง PubMed มีงานวิจัยที่ศึกษาเกี่ยวกับโพรไบโอติกมากกว่า 8,000 ฉบับ ซึ่งช่วยให้เข้าใจบทบาทและคุณสมบัติที่แตกต่างกันของจุลินทรีย์แต่ละสายพันธุ์มากขึ้น ¹

สำหรับสายพันธุ์ของจุลินทรีย์ดีที่ได้รับการยอมรับและใช้ศึกษาวิจัยอย่างแพร่หลายในวงการกุมารเวชศาสตร์ คือ กลุ่ม Lactobacillus และ Bifidobacterium ซึ่งสามารถพบได้ตามธรรมชาติในนมแม่ ในลำไส้ของมนุษย์ และอาหารหมักบางประเภท ²

เมื่อแรกคลอด ลูกน้อยจะเริ่มได้รับจุลินทรีย์ดีเหล่านี้ผ่านทางช่องคลอดของแม่ในขณะคลอดธรรมชาติและผ่านน้ำนมแม่ จากนั้นจำนวนจุลินทรีย์ในร่างกายจะค่อยๆ ปรับเปลี่ยนไปตามอาหารและสิ่งแวดล้อมรอบตัว การดูแลโภชนาการ ที่เหมาะสมตั้งแต่เนิ่นๆจึงเป็น หนึ่งในแนวทางในการสร้างระบบนิเวศของจุลินทรีย์ดีในลำไส้ของลูกให้แข็งแรงในระยะยาวค่ะ

โพรไบโอติก vs พรีไบโอติกต่างกันอย่างไร? คู่หูเพื่อสมดุลลำไส้

แม้ชื่อจะคล้ายกันจนคุณแม่หลายท่านสับสน แต่โพรไบโอติกและพรีไบโอติกมีบทบาทหน้าที่แตกต่างกันอย่างชัดเจนค่ะ

เปรียบเทียบบทบาทการทำงานร่วมกันแบบเข้าใจง่าย

ลองจินตนาการว่า ลำไส้ของลูกน้อยคือผืนดินที่ต้องการความอุดมสมบูรณ์ "โพรไบโอติก" ก็เปรียบเสมือน "ต้นไม้หรือดอกไม้แสนสวย" ที่เราปลูกเอาไว้เพื่อความร่มรื่น ส่วน "พรีไบโอติก" ก็คือ "ปุ๋ยชั้นดีและน้ำสะอาด" ที่คอยบำรุงให้ต้นไม้เหล่านั้นเจริญเติบโตอย่างงดงาม ค่ะ

เพื่อความเข้าใจที่ชัดเจนยิ่งขึ้น คุณแม่สามารถดูตารางเปรียบเทียบความแตกต่างได้ดังนี้ค่ะ

เมื่อทั้งสองสิ่งนี้ทำงานร่วมกันในระบบทางเดินอาหารของลูกน้อย จะช่วยให้จุลินทรีย์สุขภาพทำงานได้อย่างเต็มประสิทธิภาพ ดังนั้น การได้รับพรีไบโอติกจากน้ำนมแม่และอาหารตามวัย จึงช่วยส่งเสริมความสมดุลของจุลินทรีย์ในลำไส้ของลูกในทุก ๆ วันค่ะ

ประโยชน์ของโพรไบโอติกในการดูแลระบบย่อยและภูมิคุ้มกันของลูก

โพรไบโอติกเป็นจุลินทรีย์ดีที่ได้รับความสนใจจากงานวิจัยด้านสุขภาพเด็กมาอย่างต่อเนื่อง โดยมีการศึกษาในหลายด้าน รวมถึงสุขภาพทางเดินอาหารและภูมิคุ้มกัน อย่างไรก็ตาม ประโยชน์ของโพรไบโอติกแต่ละชนิดอาจแตกต่างกันไป ขึ้นอยู่กับ "สายพันธุ์" และ "อาการของโรค" การเลือกใช้จึงต้องพิจารณาตามความเหมาะสมของเด็กแต่ละคนเป็นกรณีไปค่ะ ²

ข้อมูลจากการทบทวนงานวิจัยอย่างเป็นระบบระบุว่า โพรไบโอติกบางสายพันธุ์มีส่วนช่วยย่นระยะเวลาของอาการท้องเสียเฉียบพลันให้สั้นลงได้ประมาณ 25 ชั่วโมง (หรือราวๆ 1 วัน) และยังมีบทบาทช่วยลดความเสี่ยงที่อาการท้องเสียจะลากยาวเกินกว่า 4 วันอีกด้วย ²

ประโยชน์ดังกล่าวสะท้อนให้เห็นถึงความสำคัญของการดูแลสมดุลจุลินทรีย์ในลำไส้ตั้งแต่วัยเด็ก เนื่องจากงานวิจัยทางการแพทย์ชี้ว่า เด็กที่ไม่ได้รับนมแม่ หรือได้รับนมแม่เพียงบางส่วน จะมีความเสี่ยงต่อการเจ็บป่วยและติดเชื้อในทางเดินอาหารสูงกว่าเด็กที่ได้รับนมแม่อย่างเต็มที่ ³ เนื่องจากในน้ำนมแม่มีสารอาหารและจุลินทรีย์ตามธรรมชาติที่คอยทำหน้าที่เป็นเกราะป้องกันทางเดินอาหารของลูกอย่างมีประสิทธิภาพนั่นเองค่ะ

โพรไบโอติกเหมาะกับลูกวัยไหน คุณแม่ควรเริ่มเมื่อไร

ความต้องการโพรไบโอติกในเด็กแต่ละช่วงวัยมีรูปแบบที่ต่างกันไปค่ะ ตามมาตรฐานสากลขององค์การอนามัยโลก (WHO) และ UNICEF แนะนำให้ เริ่มให้ลูกดื่มนมแม่ทันทีภายใน 1 ชั่วโมงแรกหลังคลอด และให้ดื่มนมแม่อย่างเดียวในช่วง 6 เดือนแรก จากนั้นจึงเริ่มอาหารตามวัยควบคู่กับการให้นมแม่ต่อเนื่องไปจนถึงอายุ 2 ปีหรือนานกว่านั้น ³

ในช่วงอายุ 0-6 เดือนแรกนี้ หากลูกมีสุขภาพแข็งแรงและได้รับนมแม่อย่างเต็มที่ เขาก็จะได้รับจุลินทรีย์ดีอย่างครบถ้วนจากน้ำนมแม่ โดยทั่วไปจึงมักไม่มีความจำเป็นต้องเสริมโพรไบโอติกเพิ่มเติม เว้นแต่จะได้รับคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์ค่ะ

อย่างไรก็ดี อาจมีบางกรณีที่ร่างกายของลูกอาจต้องการการดูแลใส่ใจเรื่องสมดุลจุลินทรีย์ในลำไส้เป็นพิเศษ เช่น

• เด็กที่คลอดโดยการผ่าตัด อาจมีรูปแบบของจุลินทรีย์ในลำไส้แตกต่างจากเด็กที่คลอดจากช่องคลอดของแม่ ในบางกรณี คุณหมออาจพิจารณาแนวทางการให้โพรไบโอติกบางสายพันธุ์ เช่น B. lactis เพื่อช่วยปรับสมดุลจุลชีพในลำไส้ให้ทำงานได้เร็วขึ้น
• เด็กที่จำเป็นต้องได้รับยาปฏิชีวนะ เนื่องจากการใช้ยาปฏิชีวนะมักจะเข้าไปทำลายทั้งจุลินทรีย์ก่อโรคและจุลินทรีย์ดีในลำไส้ จนอาจนำไปสู่ "ภาวะท้องเสียจากการใช้ยาปฏิชีวนะ" (Antibiotic-Associated Diarrhea หรือ AAD) ซึ่งทางการแพทย์นิยามไว้ว่า คือการที่เด็กถ่ายเหลวตั้งแต่ 3 ครั้งขึ้นไปภายใน 24 ชั่วโมง ในระหว่างการใช้ยาหรือภายในช่วง 6-8 สัปดาห์หลังหยุดยา ² ในกรณีเช่นนี้ การได้รับโพรไบโอติก อาจเป็นหนึ่งในแนวทางการดูแลของคุณหมอ เนื่องจาก จะช่วยฟื้นฟูสมดุลจุลินทรีย์ในลำไส้ให้กลับมาทำงานได้อย่างปกติรวดเร็วยิ่งขึ้นค่ะ

โพรไบโอติกกินตอนไหนดี ปริมาณเท่าไหร่ถึงเหมาะกับลูก

คำถามยอดฮิตที่คุณแม่ถามกันบ่อยๆ คือ "ควรให้ลูกกินโพรไบโอติกเวลาไหนดีที่สุด?" คำตอบที่แนะนำโดยทั่วไปคือ ควรรับประทานพร้อมมื้ออาหาร หรือช่วงเวลาใกล้เคียงกับมื้ออาหารค่ะ เนื่องจากสารอาหารในมื้อนั้นๆ จะช่วยทำหน้าที่เป็นเกราะป้องกันความเป็นกรดในกระเพาะอาหาร ช่วยนำพาจุลินทรีย์ดีให้เดินทางไปที่ลำไส้ใหญ่ได้อย่างปลอดภัยและมีจำนวนรอดชีวิตมากที่สุด อย่างไรก็ดี หากคุณแม่ยังไม่แน่ใจ การขอคำแนะนำจากบุคลากรทางการแพทย์ก็เป็นอีกทางเลือกหนึ่งค่ะ

ในส่วนของปริมาณความเข้มข้นที่เหมาะสม จากข้อมูลการศึกษาวิจัยทางคลินิกพบว่า:

• สำหรับจุลินทรีย์สายพันธุ์ ที่มีการศึกษาวิจัยอย่างกว้างขวางอย่าง Lactobacillus rhamnosus GG ATCC53103 ในการ ดูแลอาการท้องเสียเฉียบพลันในเด็ก ควรได้รับในปริมาณจุลินทรีย์มีชีวิตอย่างน้อย 10,000 ล้านตัว หรือ 10 ยกกำลัง 10 CFU (Colony-Forming Units) ต่อวัน ต่อเนื่องกันเป็นเวลาประมาณ 5-7 วันค่ะ (2)
• คำว่า CFU ย่อมาจาก Colony-Forming Units ซึ่งก็คือหน่วยที่ใช้วัดจำนวนของเซลล์จุลินทรีย์มีชีวิตที่มีความสามารถในการแบ่งตัวเติบโตนั่นเอง

อย่างไรก็ตาม คุณแม่ควรปรึกษากุมารแพทย์ก่อนตัดสินใจเสริมผลิตภัณฑ์โพรไบโอติกให้ลูกน้อยรับประทานเสมอ

โพรไบโอติกมีอยู่ในอาหารอะไรบ้าง

จุลินทรีย์ดีไม่ได้เป็นเรื่องไกลตัวเลยค่ะ เพราะสามารถพบได้ในอาหารรอบตัวเราหลายชนิด โดยเฉพาะอาหารหมักแบบดั้งเดิม เช่น โยเกิร์ตรสธรรมชาติ นมเปรี้ยวที่ระบุว่ามีจุลินทรีย์มีชีวิต กิมจิ มิโสะ หรือเทมเป้ ซึ่งเกิดจากกระบวนการหมักตามธรรมชาติ และมีจุลินทรีย์หลากหลายชนิดเป็นส่วนประกอบค่ะ สำหรับจุลินทรีย์ดีที่ได้รับการศึกษาวิจัยอย่างกว้างขวางในปัจจุบัน ได้แก่ กลุ่ม Lactobacillus และ Bifidobacterium ซึ่งพบได้ตามธรรมชาติในร่างกายมนุษย์ รวมถึงในผลิตภัณฑ์อาหารบางประเภทด้วย ² 

อย่างไรก็ดี สำหรับอาหารหมักบางประเภทที่ไม่มีงานวิจัยทางคลินิกรองรับอย่างชัดเจนเกี่ยวกับการส่งผลดีต่อสุขภาพโดยตรง เราอาจจะยังไม่สามารถจัดกลุ่มอาหารเหล่านั้นให้เป็น "โพรไบโอติก" ตามมาตรฐานสากลได้นะคะ ¹

และหากกล่าวถึงโภชนาการสำหรับเด็กเล็ก น้ำนมแม่ คือแหล่งของโพรไบโอติกตามธรรมชาติที่ดีที่สุดและปลอดภัยที่สุดสำหรับลูกน้อยค่ะ ในน้ำนมแม่มีความพิเศษเหนือกว่าสิ่งอื่นใด เพราะอุดมไปด้วยสารอาหารที่ทำงานประสานกันอย่างมีระบบ เช่น จุลินทรีย์ดี บี แล็กทิส (B. lactis) ที่ทำงานร่วมกับพรีไบโอติกกลุ่มโอลิโกแซกคาไรด์ 5 ชนิด (5HMOs) ซึ่ง เป็นแหล่งอาหาร และมีบทบาทช่วยการสนับสนุนการเจริญเติบโตของจุลินทรีย์สุขภาพในลำไส้ของเจ้าตัวเล็กได้ อย่างเหมาะสม

นอกจากความโดดเด่นในเรื่องการดูแลระบบทางเดินอาหารและสร้างเกราะป้องกันภูมิคุ้มกันแล้ว นมแม่ยังเป็นรากฐานสำคัญสูงสุดต่อพัฒนาการทางสมองและการเรียนรู้ของลูกรักอีกด้วยค่ะ งานวิจัยเชิงประจักษ์บ่งชี้ว่า เด็กที่ได้รับนมแม่มีแนวโน้มที่จะมีระดับเชาวน์ปัญญา (IQ) ที่ดี มีอัตราการเข้าเรียนที่สูง และมีความสัมพันธ์กับโอกาสในการสร้างรายได้ที่มั่นคงขึ้นเมื่อเติบโตเป็นผู้ใหญ่ ³

ทั้งนี้เป็นเพราะในน้ำนมแม่มีสารอาหารสำคัญอย่าง แอลฟาแล็ค สฟิงโกไมอีลิน (Alphalac Sphingomyelin) สารอาหารสำคัญที่มีส่วนช่วยสร้างปลอกไมอีลินเพื่อการส่งสัญญาณประสาทที่รวดเร็ว พร้อมด้วยสารอาหารคู่อย่าง ดีเอชเอ (DHA) และ โอเมก้า 3, 6, 9 (Omega 3, 6, 9) ที่ทำงานร่วมกันเพื่อพัฒนาเซลล์ประสาทอย่างมีประสิทธิภาพค่ะ

การที่คุณแม่ดูแลสุขภาพตนเองด้วยการรับประทานอาหารที่มีคุณค่าทางโภชนาการหลากหลายและเหมาะสมในระหว่างที่คุณแม่ให้นมบุตรจึงเป็นวิธีที่ยอดเยี่ยมที่สุดในการส่งต่อความแข็งแรงทั้งทางร่างกายและสติปัญญาไปสู่ลูกรักในทุกๆ วันค่ะ

ข้อควรระวังสำคัญที่คุณแม่ควรรู้ก่อนเลือกโพรไบโอติกให้ลูก

แม้โพรไบโอติกจะได้รับการพิสูจน์แล้วว่ามีความปลอดภัยต่อระบบร่างกายของเด็กส่วนใหญ่ แต่ก็ยังมีข้อควรระวังสำคัญที่คุณแม่ไม่ควรมองข้ามเพื่อความปลอดภัยสูงสุดของลูกรักค่ะ

• หลีกเลี่ยงในเด็กกลุ่มเสี่ยง มีรายงานเคสทางการแพทย์ระบุว่า การให้โพรไบโอติกอาจเป็นสาเหตุเหนี่ยวนำให้เกิดการติดเชื้อในกระแสเลือดหรือระบบร่างกาย รวมถึงกระตุ้นการทำงานของภูมิคุ้มกันที่ไวเกินไปในกลุ่มประชากรที่เปราะบาง เช่น เด็กที่มีภาวะภูมิคุ้มกันบกพร่องแต่กำเนิด เด็กที่กำลังได้รับยากดภูมิคุ้มกัน หรือเด็กที่เจ็บป่วยรุนแรงในหอผู้ป่วยวิกฤต ²
• ระมัดระวังปริมาณโซเดียมในอาหาร สำหรับเด็กที่เริ่มทานอาหารตามวัย (6 เดือนขึ้นไป) อาหารหมักบางประเภท เช่น มิโสะ หรือกิมจิ มักจะมีปริมาณโซเดียมหรือเกลือแกงสูงเกินไป ซึ่งไม่เหมาะกับระบบไตของเด็กเล็กที่ยังพัฒนาได้ไม่เต็มที่
• สังเกตอาการแพ้ หากคุณแม่ตัดสินใจให้ลูก ได้รับผลิตภัณฑ์โพรไบโอติกและพบอาการผิดปกติ เช่น ผื่นคันขึ้นตามตัว หายใจครืดคราด หรือมีอาการท้องเสียรุนแรงขึ้น ควรหยุดใช้ผลิตภัณฑ์นั้นทันทีและรีบพาลูกไปพบแพทย์เพื่อตรวจวินิจฉัยอย่างละเอียดค่ะ

สุดท้ายนี้ การดูแลระบบย่อยอาหารและระบบภูมิคุ้มกันของลูกน้อยให้มีสุขภาพดี เจริญเติบโตสมวัย ควรเริ่มต้นจากสิ่งที่เป็นธรรมชาติและเรียบง่ายที่สุด นั่นคือ การเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ ทั้งนี้คุณม่สามารถให้นมลูกร่วมกับไปกับการจัดโภชนาการอาหารตามวัยที่เหมาะสมและครบ 5 หมู่ เมื่อลูกอายุ 6 เดือนขึ้นไป

การสร้างความอบอุ่น ความเข้าใจ และดูแลใส่ใจในรายละเอียดเล็กๆ น้อยๆ ในทุกๆ วันของคุณแม่ คือเป็นหนึ่งในอีกหลายๆองค์ประกอบสำคัญต่อพัฒนาการรอบด้านของลูกรัก ขอเป็นกำลังใจเคียงข้างคุณแม่ในทุกก้าวของการเติบโตของเจ้าตัวเล็กนะคะ

บทความแนะนำสำหรับคุณแม่ให้นม

• สฟิงโกไมอีลิน และ แอลฟาแล็ค สฟิงโกไมอีลิน คืออะไร สำคัญอย่างไรต่อสมองลูกน้อย
• DHA สารอาหารสำคัญ ช่วยพัฒนาสมองของลูกน้อย
• 2’-FL คืออะไร ? รู้จัก 2’-FL โอลิโกแซคคาไรด์ในนมแม่ (HMOs)
• โพรไบโอติก (Probiotics) จุลินทรีย์ที่พบได้ในนมแม่ มีประโยชน์กับลูก
• พรีไบโอติก มีส่วนช่วยพัฒนาสมองในเด็กทารก
• น้ำนมเหลือง ที่มี แอลฟาแล็ค สฟิงโกไมอีลิน สารอาหารสำคัญ ช่วยพัฒนาสมองจากแม่สู่ลูก
• เทคนิคเลี้ยงลูกด้วยนมแม่ สุดยอดสารอาหารจากแม่สู่ลูก
• เพิ่มน้ำนมคุณแม่ ด้วยการกระตุ้นน้ำนม จากธรรมชาติ ดีกับคุณแม่และลูก
• นมแม่อยู่ได้กี่ชม น้ำนมแม่เก็บได้นานแค่ไหน เก็บรักษาอย่างไรให้ถูกวิธี
• อาการทารกหิวนม สัญญาณจากลูกน้อย ที่คุณแม่สังเกตเองได้
• เด็กแรกเกิดกินนมกี่ออนซ์ ถึงจะดีที่สุด ปริมาณเท่าไหร่ถึงเรียกว่าพอดี
• วิธีจับลูกเรอ ท่าอุ้มเรอช่วยให้ลูกสบายท้อง หลังลูกอิ่มนม
• คัดเต้านมทำยังไงดี คัดเต้ากี่วันหาย พร้อมวิธีบรรเทาอาการนมคัด
• เจ็บหัวนม หัวนมแตก อาการเจ็บหัวนม ต้องรักษาอย่างไร ให้นมลูกต่อได้ไหม